Νιγηρία-Μ.Βρετανία: Μιά Afro-Express βόλτα, παρέα με τον Oludele Olaseinde.

Είναι η γοητεία που ασκεί το Νιγηριανό Rock στο δυτικό ακροατήριο, αλλά και το συνεχές ψάξιμο κάποιων D.J.'s και συλλεκτών μουσικής, που αυτή η ιστορία δεν φαίνεται να έχει τέλος. Πέρα όμως από τα όποια γκρουπς ξαναέρχονται στο φως κάθε τόσο, υπάρχουν και οι μουσικοί με την δική τους μικρή ή μεγάλη ιστορία.
Και που μερικές φορές, είτε σαν session είτε δουλεύοντας στην παραγωγή, τους ξαναβρίσκουμαι σήμερα πίσω από  μεγάλα ονόματα της μουσικής βιομηχανίας.
Μια τέτοια περίπτωση είναι και ο Κύριος Oludele Olaseinde που, με αφορμή την επικείμενη επανέκδοση του άλμπουμ των Afro Express (θα πω παρακάτω), γράφω σήμερα. Σημαντικό μέρος του υλικού αυτής της ανάρτησης οφείλεται στο "υπό σχεδιασμό" booklet της έκδοσης, και τον καλό φίλο Dj Ness που την επιμελείται.   Many Thanks Ness!

" Oludele Olaseinde is the founder of River Niger Orchestra. Olu is a renowned session guitarist and keyboard player who started his musical journey in Nigeria during the Afro Rock and Afrobeat era of the 1970s. Olu was lead guitarist for Afro Express and Ofo the Black Company whose music was used for the Grammy winning film 'Last King of Scotland'. Olu was also a special adviser to Markus Dravs producer of Coldplay's Viva La Vida album and winner of the 2011 Brit Awards Best British Music Producer."

Αυτά αναφέρονται στην επίσημη ιστοσελίδα της River Niger Orchestra, μίας μουσικής ομάδας που δημιουργήθηκε από τον Olu Olaseinde, και που δρα στα πλαίσια του "River Niger Arts", ενός καλλιτεχνικού - εκπαιδευτικού εργαστηρίου στην Βρετανία (Liverpool). Συνθέτης, παραγωγός, μουσικός ερευνητής, αλλά και πολυοργανίστας ο Olu, ένας από τους πρωτεργάτες του Νιγηριανού Afro-Rock, έχει εργαστεί τα τελευταία χρόνια για αρκετές διεθνείς δισκογραφικές εταιρείες, όπως η Polygram και η Decca. Συνεργάστηκε με τον Seun Kuti, την περίοδο που σπούδαζε τεχνολογία ήχου στο Λίβερπουλ (μάλλον υπήρξε δάσκαλος του), και πρόσφατα με τον Femi Kuti, ενώ συνεχίζει να εκτελεί ως session ή support μουσικός, όπως για παράδειγμα με τους Kool and the Gang.
Παράλληλα, στο συνθετικό του έργο, μέσα από την δουλειά του με τους "River Niger Orchestra", μεταφέρει την πολιτιστική κληρονομιά της πατρίδας του, κυρίως με την χρήση παραδοσιακών οργάνων, όπως το Iya` Lu (Talking Drum), Oja (native flute) & Goje` (African violin), και με την ποίηση να έχει τον πρώτο λόγο.
Για το κομμάτι που ακολουθεί: "The Chase" is a narrative about a slave who escapes and is being hunted down by riders on horses, and blood hounds. "The Chase" is from The Anti-Slavery Harp; A collection of songs for anti-slavery meetings, compiled by William W. Brown, a fugitive slave (Boston : Bela Marsh, 1848).

Όπως αναφέρεται και στο απόσπασμα που παραθέτω στην αρχή ο Olaseinde ξεκίνησε το μουσικό του ταξίδι την περίοδο του Afro-Rock & Afrobeat των 70's, αλλά και λίγο νωρίτερα. Ήδη από τα μέσα περίπου των 60's θα διατελέσει μέλος συγκροτημάτων όπως οι "The Vampires" και oι "The Clusters".

 1966 - Pic Courtesy (απο το αρχείο του Comb & Razor)

Νεανικά γκρουπς, μέσα από τα οποία γαλουχήθηκε μια πλειάδα μουσικών, που έπαιξαν σημαντικό ρόλο τα επόμενα χρόνια.
Στην φωτογραφία διακρίνονται οι: Olaseinde (αριστερά), David Cliff (αργότερα leader των Cloud 7), και αριστερά ο Patrick Solomon (γνωστός ως Patsol). Ιδιαίτερα οι Clusters υπήρξαν σε σημαντικό βαθμό, η μήτρα των όσων θα επακολουθούσαν. Ξεκίνησαν σαν ένα ερασιτεχνικό συγκρότημα γυμνασιόπαιδων που ήθελαν να γίνουν pop stars, και την περίοδο 66/67 κατάφεραν να γίνουν η πιό δημοφιλής μπάντα στην Νιγηρία. Εκείνη την εποχή είχαν επηρεαστεί από την Βρετανική εισβολή, τους Beatles και τους Rolling Stones, και αργότερα από τον James Brown. Όλα αυτά όμως έως ότου είδαν τον Geraldο Pino και τους Heartbeats Band από την Seirra Leone. Από 'κει και πέρα άρχισαν να παίζουν ένα μείγμα Rock, Soul και Highlife, που αποτέλεσε και τον πυρήνα του Afro- Rock και του Afrobeat.
Το 1970 τρία μέλη των Clusters (οι Jones, Akintobi  & Odumosu) θα αποχωρήσουν για να δημιουργήσουν στην συνέχεια τους "Afrocollection",  και που μετά από μιά μεγάλη "περιπέτεια" με τον Ginger Baker θα σχηματίσουν τους περίφημους BLO.
(Αυτή όμως είναι μιά άλλη ιστορία ... ).
Γεγονός είναι πάντως πως τόσο η εμφάνιση του Geraldo Pino, όσο και η παρουσία του Ginger Baker στην Νιγηρία στις αρχές του 70, λειτούργησαν καταλυτικά ως προς την δημιουργία μιάς νέας σκηνής στο Lagos.

Στα 1973 ο Olu θα ενταχθεί σαν "lead guitarist" στους Ofo The Black Company του χαρισματικού Larry Ifediorama (πέθανε το 2005), όπου και θα παραμείνει μεχρι το 1975. Έχοντας ήδη στο ενεργητικό τους ένα επιτυχημένο 45άρι -1972 για την London Records (Decca)- με το καταιγιστικό "fuzz-rock" Allah Wakbarr (γνωστό και μέσα από την συλλογή της AfroStrut ": Nigeria 70 /The Definitive Story of Funky Lagos -2001), oi Ofo έχουν μετακινηθεί στην Βρετανία, και τότε είναι που πρέπει να συναντάνε τον Olaseinde, ο οποίος βρίσκεται εκεί για σπουδές (αρκετά ερωτηματικά ... ). Αν και στο booklet του "Nigeria 70" ο Olu (Dele τότε) αναφέρεται στην σύνθεση της παραπάνω εγγραφής ως κιμπορντίτσας, οι χρονολογίες δεν ταιριάζουν. Σε κάθε περίπτωση όμως θα έχει συμμετοχή στο μοναδικό "studio album" του γκρουπ, - το Eniano είναι ένα κομμάτι από αυτό το LP & ανθολογείται στην συλλογή της Soundway Record: Nigeria Rock Special - και  πιθανόν και στο 45άρι: "The Book / Let's Go Where The Action Is". Και τα δύο το 1974. Υπάρχει και άλλο ένα single εκείνη την περίοδο, το: Love is you / Egwu Aja, με "παραλλαγές" πάνω στο θέμα του "Allah Wakbarr". Αρκετά γνωστό το πρώτο track από την ταινία: The Last King of Scotland. Στα επόμενα χρόνια θα γίνουν αρκετές αλλαγές στην σύνθεση των "Ofo", ενώ το 1977 θα επιστρέψουν στην Νιγηρία κυκλοφορώντας και ένα Live άλμπουμ, ηχογραφημένο κάπου στην Ευρώπη, ως: Ofo The Rock Company.
.

Από ότι φαίνεται ο Olaseinde, θα παραμείνει στην Αγγλία και το 1976 παρέα με τον Soni Maloko, πρών μπασίστα των Ofo, θα φτιάξουν την δική τους μπάντα, τους Afro Express.
Την ίδια χρονιά θα βγεί και το Asalam Aleikum, το LP που ηχογράφησαν στο Manchester, ένα από τα πιό ενδιαφέροντα & σπάνια εκείνων των χρόνων. Μέ έντονο μουσουλμανικό χαρακτήρα, και την χρήση του αραβικού ιδιώματος, αλλά και των σπασμένων Αγγλικών, των Yoriba, Hausa, Efik & Ebo, ο Olu και η παρέα του θα φτιάξουν ένα άλμπουμ που θα μπορούσε να χαρακτηριστει ως: "Black Music International"- όπως ακριβώς και η ονομασία της private έκδοσης του δίσκου. Περισσότερες πληροφορίες δεν έχω προς το παρόν, αλλά χάρη στις προσπάθειες του Γάλλου D.J. Ness, που ξέθαψε αυτό το μικρό διαμάντι κάπου στο Benin και ήρθε σε επαφή με τον Olaseinde, αναμένουμε την επανέκδοση του, από τα "master tapes", μέσα στον Σεπτέμβριο! Η μπάντα, πριν διαλυθεί, θα κυκλοφόρησει ακόμα ένα EP , το "Oya for the Festival" (1977), γιά να τιμήσει το FESTAC 77, το 2ο "African Festival of Arts and Culture" στην Νιγηρία.

Στις αρχές της δεκαετίας του 80 ο Olaseinde θα βρεθεί να συνεργάζεται γιά λίγο με μία άλλη Νιγηριανή μπάντα που έδρασε στην Μεγ. Βρετανία ( όπως τόσες άλλες άλλωστε), τους OZO των Keni St. George & Vernon Cummings, αρκετά γνωστούς στα undergroud dance κυκλώματα της εποχής.
Με το τέλος των σπουδών του και την επιστροφή του στην Νιγηρία θα ασχοληθεί κυρίως με την παραγωγή δίσκων, και θα συνδράμει στο στήσιμο του πρώτου "digital studio" στην χώρα, ιδιοκτησίας του παιδικού του φίλου Patsol (από τους Vampires). Παρέα επίσης με τον καλό του φίλο Tokunboh Shotade, κιμπορνίστα και ιδρυτικό μέλος των "Ofo the Black Company" & τεχνικό ήχου πλέον, θα κάνουν την παραγωγή, αλλά και θα παίξουν, σε πάρα πολλές εγγραφές της Shanu Olu Records. Μιάς τοπικής ετικέτας που δημιουργήθηκε στα τέλη των '70ς από τον Sam Olu, όταν ήρθε σε ρήξη με την Decca, και που κυκλοφόρησε μερικά από τα τολμηρότερα άλμπουμ εκείνης της περιόδου. Στην συνέχεια θα ξαναβρεθεί στην Αγγλία, κάνοντας όλα αυτά που αναφέρω στην αρχή ( και πολλά άλλα ...)

Super Mama Djombo

"Independence was won in 1974, and that year brought the final formative elements to the band: freedom, euphoria, and bandleader Atchutchi. Atchutchi had been mobilized and politically aware for longer than the other members, and his contribution completed the project. The band would become politically charged. It would imagine a new, unified national identity that was neither Portuguese nor divided by indigenous ethnicity. It would help re-invent Kriol, the synthesis of Portuguese and African languages spoken in the cities, that the revolution had transformed into a common language of national unity. (SMD cd liner notes)" μέσω: muzzicaltrips.blogspot

◄●►◄●►◄●►◄ ● ►◄●►◄●►◄●►◄●►◄●►◄●►◄●►◄●►◄ ● ►◄●►

Χώρα μικρή και πολύπαθη η Γουινέα Μπισσάου (Guiné-Bissau), πρώην Πορτογαλική Γουινέα, υπήρξε Πορτογαλική αποικία από το 1895, το 1935 ανακηρύχθηκε πορτογαλικό έδαφος και το 1951 υπερπόντια επαρχία. Απέκτησε την ανεξαρτησία της μόλις στα 1974, έπειτα από την Επανάσταση των Γαρύφαλλων & μετά από έναν 10ετή ένοπλο αγώνα που διεξήγαγαν οι αντάρτες του PAIGC.
Από την προηγούμενη χρονιά (24-9-1973) το
PAIGC (Αφρικανικό Κόμμα για την Ανεξαρτησία της Γουινέας και του Πρασίνου Ακρωτηρίου) είχε προβεί σε μονομερή ανακήρυξη της ανεξαρτησίας της χώρας , λίγους μήνες μετά την δολοφονία του ηγέτη του, και μετέπειτα εθνικού ήρωα, Amilcar Cabral, και μέσα σε ένα ιδιαίτερα αρνητικό διεθνές πλαίσιο για την Πορτογαλία. Ήδη από τις αρχές του 70 η οργάνωση, έχοντας στον έλεγχο της ένα μεγάλο τμήμα της χώρας, το οποίο και δοιηκείτο από τα θεσμικά της όργανα, απολάμβανε πλέον την διεθνή αναγνώριση. Στις 22 Σεπτεμβρίου του 1972, η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ θα αναγνωρίσει το PAIGC ως νόμιμο εκπρόσωπο του λαού της Γουινέας-Μπισάου.
Το  PAIGC ιδρύθηκε τον Σεπτέμβριο του 1956 , από τον Amilcar Cabral και μερικούς συντρόφους του (τους Rafael Barboza, Aristide Pereira και τον αδελφό του Luis), με μαρξιστικό προσανατολισμό, και σε μιά περίοδο που το "πνεύμα του Μπαντούνγκ" (The Spirit of Bandung) μεταδίδονταν και στις πορτογαλόφωνες (Lusophone) χώρες της Αφρικής, κυρίως μέσω των Αφρικανών φοιτητών της Λισαβόνας που επέστρεφαν στις πατρίδες τους.
Στις 3 Αυγούστου του 1959 η οργάνωση, και έχοντας υιοθετήσει μια "μη βίαιη πολιτική", θα πρωτοστατήσει στην μεγάλη απεργία των λιμενεργατών στο λιμάνι του Mπισάου, γνωστή και ώς η Σφαγή του Pidjiguiti. Η απεργία θα κατασταλεί βίαια, με αποτέλεσμα 60 νεκρούς στην πλατφόρμα του Pidjiguiti. Μετά από αυτά τα γεγονότα, το PAIGC θα μετακινηθεί σταδιακά από την πολιτική δράση στον ένοπλο αγώνα, και ακριβώς 2 χρόνια μετά θα κηρύξει τον αγώνα για ανεξαρτησία, εγκαταλείποντας την πρωτεύουσα και κάνοντας "σπίτι του", καταφύγιο & ορμητήριο του αγώνα τα πυκνά τροπικά δάση της χώρας.

Κατά τη διάρκεια της μακρόχρονης περιόδου της δράσης των ανταρτών, μικρές ορχήστρες άρχισαν να αναδύονται, μεταξύ των οποίων οι  Cobiana Jazz και οι Super Mama Djombo, που ωθούντο από τη δύναμη των επαναστατικών ιδεών,  και που προσφέρουν τη μουσική τους για να διατηρήσουν τον ενθουσιασμό στις τάξεις του απελευθερωτικού κινήματος
Mama Djombo είναι στο τοπικό πάνθεον ένα ισχυρό θηλυκό πνεύμα, μια γυναικεία θεότητα, την οποία καλούσαν οι αντάρτες, κατά την απόκρυψη τους στα δάση, για την προστασία του απελευθερωτικού κινήματος.
(Το 50% του πληθυσμού είναι ανιμιστές, και το υπόλοιπο 50% μουσουλμάνοι).
Mama Djombo, και αργότερα Super Mama Djombo (SMD) ήταν και το όνομα που υιοθέτησε μια μικρή - αρχικά - ορχήστρα, που δημιουργήθηκε στα μέσα της δεκαετίας του '60 από 4 παιδιά (με τον μικρότερο να είναι μόλις έξι ετών) σε ένα στρατόπεδο προσκόπων, και που λίγα χρόνια αργότερα  έμελλε να αποτελέσει  την πρωταρχική έκφραση της ταυτότητας της νέας χώρας. Πρόκειται για τους Zé Manel (κρουστά), Herculano (φωνητικά), Gonçalo & Taborda (μπάσο), που λίγο αργότερα έγιναν 6, με την προσθήκη του κιθαρίστα και τραγουδιστή Medina & του Chico Karuca (πρώτα σαν τραγουδιστή και μετέπειτα στο μπάσο).

Οι νεαροί πρόσκοποι, αν και πολιτικά ανώριμοι ακόμα, ήταν γραφτό να μεγαλώσουν μέσα στην επανάσταση, και να γευτούν από νωρίς την επιτυχία, παίζοντας σε γιορτές, γάμους και βαφτίσια. Μεγαλώνοντας και αποκτώντας μουσική δεξιοτεχνία, μεγάλωνε και η ομάδα αλλά και οι μουσικές απαιτήσεις της. Μέσα στα επόμενα χρόνια η ορχήστρα διευρύνθηκε με την προσχώρηση  αρκετών νέων μελών αλλά και με την απομάκρυνση κάποιων άλλων, μέσω μιας διαδικασίας στη οποία τα μέλη της ψήφιζαν, διατηρώντας ωστόσο τον βασικό κορμό της.
Μέχρι τα 1970, και με τους Cobiana Jazz να αποτελούν το κορυφαίο συγκρότημα της πολιτικής αντίστασης, οι νεαροί SMD  άρχισαν να παίζουν στα διαλείμματα των συναυλιών των τελευταίων, ερμηνεύοντας και αυτοί παραδοσιακούς ρυθμούς στην Kriol διάλεκτο, και κερδίζοντας σιγά σιγά μια μεγαλύτερη φήμη.
Οι Super Mama Djombo  θα γνωρίσoυν την μεγάλη ακμή τoυς στον απόηχο της ανεξαρτησίας χάρη στις λαμπρές παραστάσεις τους και αργότερα από την διάδοση των τραγουδιών τους από το κρατικό ραδιόφωνο της Γουινέας-Μπισάου.
Είναι το 1974 που η ορχήστρα θα λάβει την οριστική της μορφή, με την προσθήκη αρκετών νέων μελών, μεταξύ των οποίων και oi εξαιρετικοί "lead guitarists" Joã Mota και Tundu,  ενώ ο Atchutchi (Adriano Gomes Ferreira) θα ψηφιστεί σαν bandleader στην θέση του Medina. Ο τελευταίος θα σχηματίσει στην συνέχεια μια άλλη μεγάλη μπάντα εκείνων των χρόνων: τους Capa Negra. Ο συνθέτης Atchutchi, με ένα τετράδιο γεμάτο τραγούδια που περιμέναν να εκτελεστούν, και ρεπερτόριο που γιορτάζει τον απελευθερωτικό αγώνα του PAIGC, ήταν ίσως ο πιο έντονα πολιτικά συνειδητοποιημένος. Η παρουσία του θα επηρεάσει σημαντικά το έργο του συγκροτήματος που θα οραματιστεί μια νέα, ενιαία εθνική ταυτότητα που δεν είναι ούτε πορτογαλική ούτε θα διαιρείται σε αυτόχθονες εθνότητες. Θα βοηθήσει επίσης να επαναπροσδιοριστεί η Kriol, την οποία η επανάσταση είχε υιοθετήσει ως κοινή γλώσσα.

Κάπως έτσι διαμορφώνεται η σύνθεση του γκρούπ εκείνη την περίοδο:

- Adriano Atchutchi (Composer, Bandleader) .

- Miguelinho (Lead Guitar)

- Tundo (Lead Guitar)

- João Mota (Lead Guitar)

- Chico Karuca (Bass Guitar)

- Serifo Banoro ( Rhythm Guitar)

- José Manel (Drums)

- Uié (Percussion)

- Armando (Percussion)

- Malam (Vocal)

- Herculano (Vocal)

- Lamine (Vocal)

- Baba (Vocal)

- Tchobosky (Vocal)

- Dulce Neves (Vocal)

Οι SMD έγιναν σύντομα η ορχήστρα που εκπροσωπούσε την νέα κυβέρνηση του Luiz Cabral (αδελφού του Amilcar)  συνοδεύοντας τον στα ταξίδια του, και παίζοντας στο Πράσινο Ακρωτήριο, στη Μοζαμβίκη, την Αγκόλα, αλλά και στην Ευρώπη, ενώ  οι συναυλίες τους μεταδίδονταν ζωντανά από το ραδιόφωνο. Θα περιοδέυσουν στην Κούβα στα 1978,  όπου και θα λάβουν τιμητική διάκριση στο 11ο Φεστιβάλ Μουσικής Νεολαίας στην Αβάνα. Η φήμη τους θα ξεπεράσει τα σύνορα της χώρας, αν και ποτέ μέχρι τότε δεν είχαν κάποια ηχογράφηση. Στις αρχές του 1980  η μπάντα θα ταξιδέψει στην Λισαβόνα, με μοναδικό σκοπό την καταγραφή κάποιων τραγουδιών της στα Valentim De carvalho Studios. Μετά από μιά μαραθώνια συνεδρία θα προκύψουν 6 ώρες ηχογραφημένης μουσικής, χωρίς ωστόσο να καταφέρουν να καλύψουν όλο το ρεπερτόριο τους, και η οποία θα αποτελέσει το υλικό και των 5 άλμπουμ που θα κυκλοφορήσουν: Na Cambança (SMD 001) & Festival (SMD 002) από την Cobiana recordlabel το 1980, και Sol maior para comandante (SMD 003),  Mandjuana (SMD 004)  & À memória de N'Famara Mané (SMD 005) από την Sovjet record label Melodia στο Leningrad το 1983.

" ...Οι άνθρωποι στη Γουινέα-Μπισάου γνώριζαν ήδη τα τραγούδια απ’έξω, αλλά η έκδοση του πρώτου δίσκου θα ανοίξει νέους ορίζοντες, ιδιαίτερα το κομμάτι "Pamparida". Προσαρμοσμένο πάνω ένα παιδικό τραγούδι, δημιούργησε αίσθηση σε όλη τη Δυτική Αφρική. Οι DJs είχαν δύο αντίγραφα του άλμπουμ, έτσι ώστε να μπορούν να παίζουν το τραγούδι ξανά και ξανά χωρίς διακοπή. Λέγεται ότι όταν το «Pamparida" παιζόταν στο ραδιόφωνο κατά τη διάρκεια ενός γεύματος, οι άνθρωποι σηκώνονταν για χορό και στη συνέχεια επέστρεφαν στο γεύμα τους. Ήταν το «Pamparida" που γέμιζε ένα στάδιο στη Σενεγάλη με τον τότε άγνωστο Youssou N'Dour να ανοίγει το πρόγραμμα. Όταν η μουσική άρχιζε, τα πλήθη έξω κυριολεκτικά έσπαζαν την πόρτα για να τους ακούσουν να παίζουν... "
Ακολουθούν 2 κομμάτια από το 1ο LP: Na Cambança

                                               Super Mama Djombo - Sûr di nô pubis 

          
                      
                                             Super Mama Djombo - Luta Kana Maina

Την επιτυχία του "Na Campana" θα ακολουθήσει το 2ο άλμπουμ τους, τον Festival.
Όπως δηλώνει και ο τίτλος του, είναι μια αναφορά στην συμμετοχή τους στο Φεστιβάλ στην Αβάνα, και στον αγώνα ενάντια στον ιμπεριαλισμό. Πρόκειται για ένα από τα "Ιερά Δισκοπότηρα" της Αφρικάνικης Μουσικής. Έξι κομμάτια, μεταξύ αυτών το επικό "Festival", το "Sociedade de malandros" (κοινωνία των απατεώνων), αλλά και το ονειρικό "Julia" με την πολύ ωραία κιθάρα του Tunde.
" ... Even if the lyrics are sometimes just lists of the names of revolutionary heroes, there is a dreamy guitar floating across the stratosphere, played by Tundu, who carved out his own niche alongside "Diamond Fingers" from Guinea (which also has Manding culture) ... " από το: muzikifan.com

Στο "Sol Maior Para Comandante" οι SMD, υιοθετώντας την Griot παράδοση που "αναβαπτίστηκε" με τους "Bembeya Jazz" και τις άλλες μεγάλες ορχήστρες της  γειτονικής Γουινέας, δημιουργούν ένα άλμπουμ με 2 μεγάλα κομμάτια, που μας αφηγείται τα ιστορικά γεγονότα του απελευθερωτικού αγώνα και της ηρωικές πράξεις του Amilcar Cabral.  To βίντεο με το ομώνυμο track, που έχω "ανεβάσει" στο Youtube, συγκεντρώνει φωτογραφίες που ελήφθησαν από τον Νορβηγό φωτογράφο Knut Andreasson, στους καταυλισμούς των ανταρτών το 1970.

Τόσο αυτό, όσο και το 2ο LP, είναι αναρτημένα στο WοrldService.blogspot..
Θα ακολουθήσουν και τα άλλα δύο άλμπουμ, αλλά εν τω μεταξύ τα πράγματα έχουν αλλάξει σημαντικά στην χώρα. Τον ενθουσιασμό για την ανεξαρτησία διαδέχεται γρήγορα η απογοήτευση για την αυταρχικότητα του καθεστώτος, και την αδυναμία του να ελέγξει την ενδημική φτώχεια. Ακριβώς σ 'αυτό το διάστημα η ορχήστρα δείχνει το θάρρος της, γράφοντας και παίζοντας τραγούδια όπου οι στίχοι  τους θα επικρίνουν την διαφθορά και την αναξιοκρατία της πολιτική της κυβέρνησης του Luiz Cabral. Θάρρος που δεν θα χάσουν όταν τον Νοέμβριο του 1980 ο Cabral θα ανατραπεί από τον δεσποτικό Nino Vieira, και η καταπίεση θα αυξηθεί. Χαρακτηριστικά τραγούδια σ' αυτό το πνεύμα είναι το Ordem do dia (από το άλμπουμ: Mandjuana), και το πολύ όμορφο & δημοφιλές"Suur di no pubis" ή  Dissan Na M'bera (που ανάρτησα πιό πάνω): "Επιτρέψτε μου να περπατήσω σε αυτήν την πλευρά του δρόμου / Μη με χτυπήσετε με ένα υπηρεσιακό αυτοκίνητο" (Σημειωτέον πως η ηχογράφηση στην Λισαβόνα έλαβε χώρα την κρίσιμη αυτή περίοδο).

Η νέα κυβέρνηση δεν ενδιαφερόταν για την τέχνη, κυρίως στον βαθμό που αυτή γινόταν ιδιαίτερα επικριτική. Αυτή ήταν και η αρχή του τέλους για την μπάντα, που άρχισε να μποϊκοτάρεται από το ραδιόφωνο και να υπόκειται  σε έναν άτυπο διωγμό. Πρώτος θα αποχωρήσει ο Ze Manel, που το 1982 θα κυκλοφορήσει ένα σόλο άλμπουμ, καυτηριάζοντας το καθεστώς. Λίγο αργότερα θα φύγει για  σπουδές στην Πορτογαλία φοβούμενος για την ζωή του ίδιου και της οικογένειας του. Θα ακολουθήσει η αποχώρηση του Atchutchi, που θα σημάνει ουσιαστικά και την αποδυνάμωση της μπάντας. Τελικά η ορχήστρα θα διαλυθεί το 1986 για να επανασυνδεθεί πρόσκαιρα το 1992, όταν ο Atchutchi ηχογράφησε το Soundtrack της ταινίας "The blue eyes of Yonta", και ξανά πάλι το 1999 με ένα νέο cd (Homenagem a José Carlos Schwarz) αφιέρωμα στον José Carlos Schwarz, τον θρυλικό ποιητή και ιδρυτή της Cobiana Jazz, που πέθανε σε ηλικία 27 ετών σε αεροπορικό δυστύχημα κοντά στην Αβάνα. Το Νοέμβριο του 2007, έξι από τα παλιά μέλη του συγκροτήματος (μεταξύ αυτών οι Atchutchi & Ze Manel) θα φθάσουν στην Ισλανδία, όπου μαζί  με οκτώ νέους μουσικούς από την Γουινέα θα καταγράψουν ένα νέο άλμπουμ, το Ar Puro, από όπου και το κομμάτι που ακολουθεί.

Οι Super Mama Djombo είναι ακόμα ζωντανοί, και αυτό το καλοκαίρι θα εμφανιστούν στο "African Festival in Hertme" στην Ολλανδία.
Πηγές: muzikifan,  Tp Africa,  AfricOriginal,  l' histgeobox., travelstories

The Beaters - Harari / ... μέσω του ElecticJive Blogspot !!!

Στα μέσα τις δεκαετίας του 70 η Ζιμπάμπουε ( Zimbabwe) ονομαζόταν ακόμα Ροδεσία, η πρωτεύουσα της Harare έφερε το όνομα Salisbury, και η AfroRock μπάντα Harari, από την Νότια Αφρική, ήταν γνωστοί ως "The Beaters".

"Harari" ονομάζεται επίσης και ένα τραγούδι των τελευταίων, που έδωσε και τον γενικό τίτλο στο 4o LP τους (κυκλοφόρησε το 1975). Λέξη κλειδί, που έμελλε να γίνει το "υποκοριστικό" του γκρουπ και τέλος το επίσημο όνομα του. Το συγκεκριμένο κομμάτι (από τα ομορφότερα που άκουσα τελευταία, χάρη στο καλό blog  electricjive) είναι αφιερωμένο στους κατοίκους του Δήμου του Salisbury, και γράφτηκε (μάλλον) κατά την διάρκεια μιας περιοδείας των Beaters στην Ροδεσία.

                                                                                                                            LINER NOTES:

Africa's most incredible combination of Selby Ntuli, Sipho Mabuse and Alec Khaoli still remains a big question to some people who have seen them live. The group is very popular and loved by the people of Africa. Their creativity and originality had the audience in Rhodesia astounded. They toured Rhodesia last year for three months although they only intended being there for three weeks. They appeared live on T.V. The Beaters have composed a song 'HARARI' dedicated to the people of that town.



Το πότε έλαβε χώρα η αυτή η  ιδιαίτερα επιτυχημένη περιοδεία είναι ένα θέμα που παραμένει ανοιχτό. Οι περισσότερες πηγές μιλούν για το 1976, οι πληροφορίες όμως από τα "Liner notes" αναφέρουν πως έγινε την προηγούμενη χρονιά από την κυκλοφορία του άλμπουμ, δηλ. το '74.  Επιπλέον, ο Sipho 'Hotstix' Mabuse  (ιδρυτικό μέλος του γκρουπ), σε συνέντευξη του στην Mail & Guardian την τοποθετεί στα 1973.  Όπως και να 'χει, οι 3 προγραμματισμένες εβδομάδες του "tour" έγιναν 3 μήνες, ενώ αρκετές ιστορίες θέλουν το γκρουπ να βοηθάει "λαθραία" και τον απελευθερωτικό αγώνα της Νοτίου Αφρικής, σε μιά περίοδο που μια αντίστοιχη κατάσταση επικρατούσε και στην Ροδεσία.
“We had intended to go to Zim for three weeks,” αφηγείται ο Sipho Mabuse. “The struggle there was intensifying but most of the musicians were still influenced by Western rock. But then there was a [Congolese rhumba] group called OK Success, which was made up of exiled musicians from Zaire, playing in hotels. When we heard this music from them, we started thinking of people back at home. You know, there was this groundswell of black consciousness that was saying: ‘Black man, this is who you are, find your own identity, make your own music …’
Με την επιστροφή τους στην Ν. Αφρική και την κυκλοφορία του παραπάνω LP, που έγινε διπλά χρυσός, όλοι άρχισαν να αποκαλούν την μπάντα με το όνομα Harari, το οποίο τελικά και υιοθέτησαν. Το ομότιτλο κομμάτι σίγουρα ξεχωρίζει, το άλμπουμ όμως περιέχει και άλλα όμορφα τραγούδια, όπως τα Push it On & Thiba Kamo.
Οφείλω φυσικά να προσθέσω και λίγα λόγια για το ίδιο το γκρουπ (δεν το έκανα στην αρχή), χωρίς να είμαι σε θέση να γνωρίζω διεξοδικά το θέμα. (Τα links, που έχω παραθέσει, δίνουν περισσότερες πληροφορίες). Oi "Beaters" δημιουργήθηκαν στα 1968, από τους Selby Ntuli (κιθαρίστα και ιδρυτή της μπάντας- αργότερα και κιμπορντίστα), Sipho Mabuse (στα κρουστά - αργότερα και στα πνευστά), Alec 'Om' Khaoli (μπάσο) και Monty 'Saitana' Ndimande (στην δεύτερη κιθάρα), ενώ ήταν ακόμα μαθητές στο γυμνάσιο του Σοβέτο. Με επιδράσεις από Beatles, Stones (που άκουγονταν κυρίως στο λευκό ραδιόφωνο), αλλά και τον ήχο της Stax, θα κυκλοφορήσουν 4 άλμπουμ με αυτό το όνομα: Πρόκειται για τα: Soul-A-Go-Go (1969), Bacon And Eggs (1970)  Mumsy (1974) και τέλος το Harari (1975).
Το 1978, παραμονές της εμφάνισης τους στις ΗΠΑ - μαζί με τον Hugh Masekela, ο Selby Ntuli θα βρει πρόωρο θάνατο, και τα ηνία του γκρουπ  θα αναλάβει ο Sipho.
Το 1980, το άλμπουμ τους Heatwave θα πουλήσει πάνω από 250.000 αντίτυπα.
Υπήρξαν η πρώτη μαύρη μπάντα που εμφανίστηκε στην κρατική τηλεόραση (SATV) το 1979, και επηρέασαν σημαντικά αρκετά γκρουπς, όπως οι Stimela & Sakhile, που άρχισαν να έχουν πλέον  αφρικανικά ονόματα. Θα διαλυθούν το 1982.
Στην συνέχεια ο Sipho "Hotstix" Mabuse θα έχει μια πετυχημένη "solo" καριέρα.
Κλείνω με ένα βίντεο από ένα ντοκιμαντέρ, που δεν ξέρω αν ολοκληρώθηκε ποτέ.

.....

Το link στο ElectricJive ελπίζω να "δουλεύει" ακόμα .... εδώ !

Απογευματινές "Afro-Jazz" πινελιές ...

1. Momo “Wandel” Soumah: Afro Blue (LP: Matchowe -Guinea /1991)
2. Remi Kabaka: The Qest (LP: Black Goddess - OST /1978)
3. Gasper Lawal: Ajomasé (LP: Ajomasé / 1980)
4. Lumumba - Sing With The Birds (LP: Lumumba /1974)
5. Bob Ohiri and His Uhuru Sounds: Ariwo Yaa (LP: Uhuru Aiye /1985)
6. Ray Stephen Oche and his Matumbo: Ikwun Mokon-Qkoitiho (LP: Interpretation of the Original Rythm /1970)

7. Alfred Panou & Art Ensemble Of Chicago: Je suis un sauvage (7inch  /1970)
8. Bonga: Ghinawa (LP: Angola 74 /1974)
9. Batsumi: Lishonile (LP: Batsumi  /1974)

                   

Ο Lester Bowie συναντά τον Fela Kuti

Το 1977, μετά από μια περιοδεία στην Ευρώπη με τους Art Ensemble of Chicago, ο τρομπετίστας Lester Bowie αγοράζει ένα εισιτήριο χωρίς επιστροφή για την Νιγηρία, ικανοποιώντας μια παλιά του επιθυμία να επισκεφθεί την Αφρική. Θα φτάσει στο Lagos με 100 δολλάρια στην τσέπη, χωρίς επαφές, αποσκευές και χωρίς κανένα σχέδιο για το πως θα επιβιώσει. Η "τύχη" θα τον φέρει να συναντηθεί με τον Fela Kuti, για τον οποίον δεν γνώριζε τίποτα έως τότε, και να ζήσει μαζί του, σαν επίτιμος προσκεκλημένος, για περίπου 6 μήνες.
Σε όλο αυτό το διάστημα, και ως άτυπο μέλος των "Afrika 70",  ο Lester θα συνυπάρξει με τον Fela, τόσο στην σκηνή όσο και στο στούντιο. Απ' αυτήν την συνεργασία θα προκύψει το άλμπουμ “No Agreement / Dog Eat Dog", αλλά και το "ανεπίσημο" "Perambulator / Frustration" (έχει αναρτηθεί στο καλό blog Likembe, & μπορείτε να το βρείτε εδώ), ενώ δεν αποκλείεται η συμμετοχή του και σε κάποιες άλλες ηχογραφήσεις. Σύμφωνα με τις σημειώσεις της επανέκδοσης του "No Agreement" απο την MCA, ο Michael Veal , βιογράφος του Fela,  αναφέρει: " Bowie's playing during this period left an impression, influencing the subsequent trumpet playing in the Africa 70 band."
Στην συνέντευξη που ακολουθεί λίγο παρακάτω ο Lester Bowie μας μιλάει γι' αυτήν του την εμπειρία ...
     
Το 1978, και αφού έχει επιστρέψει απο την Νιγηρία, ο Lester θα ηχογραφήσει το 2LP “African Children”, για την ιταλική εταιρία Ηoro, στο οποίο θα συμπεριλάβει και ένα 20λεπτο tribute track για τον Fela Kuti. To "For Fela".  (Και ενώ το άλμπουμ δεν έχει επανεκδοθεί, είναι κρίμα που η συλλογή “A Jazz Portrait, compiled by Gilles Peterson” (2010), αφιερωμένη στην Horo, μας προσφέρει μια μικρή μόνο γεύση αυτού του κομματιού - 4:56min ..). Lester Bowie - trumpet / Arthur Blythe - alto sax / Amina Myers - piano, organ, vocal / Malachi Favors - bass / Phillip Wilson - drums.
    Lester Bowie - For Fela  

Και το 1987, μαζί με τους "Art Ensemble of Chicago", θα ξανατιμήσει τον Fela, με την δική του (τους) εκδοχή για το "Zombie" (στο άλμπουμ "Ancient To The Future").
Art Ensemble of Chicago - Zombie.

◄●►◄●►◄●►◄ ● ►◄●►◄●►◄●►◄●►◄●►◄●►◄●►◄●►◄ ● ►◄●►

Αυτή η συνέντευξη δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Μean τον Οκτώβριο του 1999, ένα μήνα πριν το θάνατο του Lester Bowie. (εδώ)

LESTER BOWIE

by Jay Babcock

Ο Lester Bowie πέθανε στις 8 Νοεμβρίου 1999 από επιπλοκές που προήλθαν από καρκίνο του ήπατος. Ένας από τους πλέον σημαντικούς τρομπετίστες και συνθέτες της jazz, γνωστός και από την δουλειά του στον περιπετειώδη avant-garde θίασο που είχε το όνομα Art Ensemble of Chicago. Δυο μόλις μήνες πριν μπει στην μεγάλη μπάντα της ¨άλλης πλευράς» ο Lester μίλησε στον Jay Babcock από το σπίτι του στο Μπρουκλιν. Μοιράστηκαν μισό καρπούζι οι δυο τους, ενώ ο Lester μιλούσε για τις αναμνήσεις του από το ταξίδι του στη Νιγηρία το 1977…

Lester Bowie: Πάντα ήθελα να πάω στην Αφρική. Μαζί με τους Art Ensemble from Chicago, προσπαθούσαμε χρόνια. Μετά από μια πετυχημένη tour που κάναμε στην Ευρώπη, είχα τα απαραίτητα χρήματα για ένα εισιτήριο (one way) στη Νιγηρία, νομίζω πως είχα διαθέσιμα 100 δολάρια! Δεν ήξερα κανέναν εκεί, δεν είχα ιδέα για το τι μπορούσε να συμβαίνει.. Στο ξενοδοχείο που έμενα στο Lagos, ένας σερβιτόρος που ανακάλυψε ότι ήμουν χαμένος, μου είπε: «Νομίζω πως πρέπει να δεις τον Fela”. Του είπα πως δεν είχα ακούσει ποτέ ξανά αυτό το όνομα και μου λέει: « Πάρε ένα ταξί και πες στον οδηγό να σε πάει στον Fela. όλοι ξέρουν που είναι ο Fela” Το επόμενο πρωί, μπαίνω σε ένα ταξί και ζητώ από τον οδηγό να με πάει στον Fela. O τύπος με πάει σε ένα ξενοδοχείο, το Crossroads. Κατεβαίνω από το ταξί, έχοντας μαζί μου την τρομπέτα μου και κάποιες φωτογραφίες και δίσκους. Ξαφνικά έρχεται κοντά μου ένας μικροκαμωμένος τυπάκος και μου λέει: « Είσαι μουσικός;, τι όργανο παίζεις;» «Τρομπέτα» « ¨Α, πρέπει να είσαι βαρύς τύπος, μάγκας. Τι μουσική παίζεις; « Jazz» «Α, πρέπει να είσαι βαρύς τύπος, μάγκας τότε» « Είμαι λίγο βαρύς ναι..» « Τότε ήρθες στο σωστό μέρος» «Γιατί;» «Γιατί είμαστε η χειρότερη μπάντα στην Αφρική χεχε!» Ο Fela κοιμόταν. Ο τυπάκος με πάει σε ένα δωμάτιο και μου λέει πως θα τον ξυπνήσουμε. Ο Fela ξύπνησε και μιλήσαμε για πολύ λίγο. «Α, είσαι ο Lester Bowie από τους Art Ensemble from Chicago» «Ναι, αυτός είμαι». Μετά ζητάει από αυτόν τον τύπο ένα πικάπ και μια τρομπέτα. Ο δίσκος είχε rhythm section και έτσι ο Fela νόμιζε πως θα μπορούσαμε να παίξουμε με αυτό σαν συνοδεία. Έτσι και εγώ φύσηξα. Δεν ήξερα κανέναν εκεί και έπαιξα με την καρδιά μου! Μετά από λίγο, ο Fela φώναξε: ¨Σταμάτα! Να πάτε να φέρετε τις βαλίτσες του! Μετακομίζει μαζί μας».  Έτσι έγινε και έμεινα εκεί για έξι μήνες περίπου.
Έμεινα σαν επίτιμος προσκεκλημένος και μου έδειχναν τον ίδιο σεβασμό με τον Fela. Μου έλεγε: « Θα σου δείξω πώς να γίνεις Αφρικανός, Θέλεις να γίνεις Αφρικανός αρχηγός μπάντας; Θα σου δείξω πως.»  Και μου έδειξε!  Όταν μας έφερναν φαγητό, κανένας άλλος δεν μπορούσε να φάει μέχρι να τελειώσουμε εμείς. Αυτό εγώ δεν μπορούσα να το συνηθίσω, αλλά το έπαιζα cool και έλεγα πως είναι ΟΚ (γέλια). Επίσης μου είπε τα πάντα για τις γυναίκες του. Εκείνη την περίοδο είχε οκτώ γυναίκες. Και τότε εγώ μόλις είχα χωρίσει και πίστευα ότι θα μπορούσα να έχω πάνω από μια γυναίκα, το καλύτερο μου ήταν να έχω δυο γυναίκες μαζί!  Όμως μετά από την «συμβίωση» μου με τον Fela, αποφάσισα πως είναι πολύ προτιμότερο να έχεις μια! (γέλια).

«Έχεις πολλές γυναίκες» του λέω. « Και για να μπεις στον κόσμο της jazz θέλει χρόνο. Δεν μπορείς να χάνεις τη μέρα σου σε καυγάδες για το τι θα φορέσει η μια και η άλλη και για το ποιο αμάξι θα οδηγήσει. Πρέπει να εξασκηθείς για να παίξεις jazz.» Ο Fela είχε τριγύρω του καμία πενηνταριά άτομα και σαν αρχηγός τους, ήταν υπεύθυνος για όλους αυτούς. Έπρεπε να λύσει ΟΛΑ τους τα προβλήματα. Επίσης δεχόταν συνέχεια ανθρώπους που ζητιάνευαν στο δρόμο και του ζητούσαν χρήματα και όλα αυτά συνέβαιναν ενώ εγώ και ο Fela είχαμε καθίσει κάτω για μια σοβαρή συζήτηση, περιτριγυρισμένοι από καμία δεκαπενταριά άτομα, ενώ κόσμος μπαινόβγαινε όλη την ώρα! Πάντα είχε μια αυλή γύρω του, ήταν σαν αρχηγός του χωριού. Μου έλεγε ότι τον βοηθούσα πολύ με τη μουσική μου και εγώ ήμουν συνεχώς μαζί του. Ακόμα και στο δικαστήριο τον συνόδευα πολλές φόρες όταν είχε μπλεξίματα. Είχαν κάψει το σπίτι του, είχαν κάψει την κλινική που είχε ιδρύσει για δωρεάν περίθαλψη στους άπορους .Δεν ξέρω αν τον κυνηγούσαν εκείνη την περίοδο, αλλά ξέρω πως ήταν πολύ πληγωμένος.
Ερώτηση: Αυτούς τους έξι μήνες που μείνατε μαζί, έπαιξε σε κάποιο live?
Lester Bowie: Έπαιξε αρκετές φορές στην αυλή του ξενοδοχείου που μέναμε. Εκείνο το διάστημα κάναμε αρκετή δουλεία στο studio. Βεβαία τον περισσότερο καιρό, γυρίζαμε συνεχεία. Όλα ήταν ξαφνικά. Μου έλεγε: “Lester, έχεις όρεξη να παίξουμε απόψε;;» Είχε ένα λεωφορείο, έβαζε μέσα 30 άτομα μπαίναμε και εμείς και πηγαίναμε σε ένα άγνωστο μέρος, σε ένα κλαμπ. Ο ιδιοκτήτης μας έβαζε όλους μαζί σε ένα μεγάλο τραπέζι και ήταν όλα σούπερ. Όλα τα μέλη της μπάντας του ήταν σπουδαίοι τύποι. Μου φέρθηκαν πολύ καλά και γυρίζαμε παντού, παίζαμε συνέχεια. Διαφορετικές καταστάσεις, διαφορετικοί χαρακτήρες, περίεργοι μάγκες όλοι τους, κάναμε όλη την ώρα τζαμαρίσματα και πρόβες
Ερ.: Τι ακριβώς μάθατε;
Lester Bowie: Είναι πολύ σημαντικό να μπορέσεις να προσαρμόσεις όλα όσα ξέρεις στο τι παίζεται ΤΩΡΑ, και να μπορέσεις να δεις τι είναι λειτουργικό κα τι όχι. Κάθε φορά που παίζεις με διαφορετικές συνθήκες, διευρύνονται οι ορίζοντες σου. Έπαιξα κάτω από πολλές και διαφορετικές καταστάσεις, Έπαιξα μέσα σε λεωφορείο. Πέρναγε μια μηχανή, ένα μωρό έκλαιγε… όλα αυτά σε μαθαίνουν να μπορείς να λειτουργείς με πολλούς διαφορετικούς ήχους, όλα έχουν να κάνουν με τον ήχο. Δεν μπορείς να κάνεις bebop κολπάκια με τα χείλη σου, ενώ την ίδια στιγμή περνάει από δίπλα σου στην Εθνική ένα τεράστιο φορτηγό, πρέπει να μπορέσεις να παίξεις κάτι το οποίο θα λειτουργήσει χάχα . Πολλές φόρες ο Flea και εγώ αλητεύαμε. Όμως, τον ενδιέφερε πολύ η μουσική, ήταν φανατικός της jazz χαχα του άρεσε η jazz….Όπως είπα, με είχε ακούσει και πριν γνωριστούμε, οπότε τον περισσότερο καιρό, μιλούσαμε για μουσική και τις διακλαδώσεις της. Τι συνεπάγεται, τι σημαίνει… Ποια είναι η χρησιμότητα της…Εγώ πάντα πίστευα ότι η τέχνη είναι λειτουργική. Δεν είναι κάτι που μπαίνει σε μουσεία , πρέπει να έχει λειτουργική σχέση με τον κόσμο. Επιμορφωτική χρήση, θεραπευτική χρήση , αυτή είναι και πρέπει να είναι η λειτουργία της μουσικής.. Πρέπει να ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΕΙΤΑΙ η μουσική. Όχι μόνο σαν διασκέδαση. Δεν λέω ότι η μουσική δεν είναι διασκέδαση, η μουσική είναι τα ΠΑΝΤΑ: Διασκέδαση, θρησκεία, πολλά πράγματα. Κάπως έτσι λοιπόν ήταν οι συζητήσεις μας με τον Fela. Είχαν να κάνουν με την πνευματική πλευρά της μουσικής, τι ενώνει τόσα διαφορετικά είδη.. Λέμε «Σπουδαία Μαύρη μουσική» Νομίζω ότι η μαύρη μουσική είναι η μόνη μουσική που μπορεί να υποδιαιρεθεί σε δέκα υποκατηγορίες και κάθε τέτοιο τμήμα της, αποτελεί ένα συγκλονιστικό είδος μουσικής, με καταλαβαίνεις;;
Ερ.: Πως ήταν να βρίσκεται κάποιος στο στούντιο με τον Fela;
Lester Bowie: Όταν ο Fela ήταν στο στούντιο, κάναμε πρόβα στα κομμάτια, ή τα ηχογραφούσαμε. Ήταν πολύ σοβαρός στην σχέση του με τη μουσική και αυτή του η στάση με έκανε να τον σεβαστώ ακόμη περισσότερο, Έπαιζε αρκετά μέρη στο Hammond , η στα keyboards. Έγραφε κάτι έτσι, για δικούς του λόγους, αλλά μετά από λίγο πήγαινε να το παίξει. Πάντα έφτιαχνε τα τραγούδια μας στο στούντιο. Έγραφε ένα μέρος και πήγαινε στα πνευστά και έδινε οδηγίες. Μετά τα έπαιζε στα keyboards. Εγώ έκανα ότι μου έλεγε. Αν όμως έκανε κάποιες υποδείξεις , του έκανα και εγώ, αλλά σε γενικές γραμμές είχαμε τους ίδιους κώδικες. Όταν δουλεύω δουλεύω, όταν παίζω παίζω. Όταν κάνουμε δίσκο, κάνουμε δίσκο. Έτσι τα πηγαίναμε καλά
Ερ. : Γιατί φύγατε;
Lester Bowie: Μετά από εφτά μήνες, άρχισα να έχω ισχυρές ημικρανίες. Οκτώ σύζυγοι, όλοι αυτοί οι παρατρεχάμενοι γύρω από τον Fela, αστυνομία, στρατός παντού…Όταν μου πρότειναν ευγενικά ότι έπρεπε να φύγω, ήμουν ήδη έτοιμος χάχα! Εν τω μεταξύ ο κόσμος ρωτούσε. «Ποιος είναι εκείνος ο τύπος από τη Νέα Υόρκη; Μάθαμε ότι δημιουργεί φασαρίες,. Καλό θα είναι να φύγει από την πόλη» ε, έφυγα! Δεν ήθελα να καταλήξω σε κάποια φυλακή της Νιγηρίας. Και για να το κάνω, έπρεπε να δωροδοκήσω και κόσμο, -έτσι είναι, είναι μεγάλη η διαφθορά εκεί- έπρεπε να δώσω 50 δολάρια σε έναν τύπο με στολή στο αεροδρόμιο, μόνο και μόνο για να κάνω κράτηση της πτήσης μου! Αργότερα, κάποιος μου έδωσε μια κασέτα με μερικά παιδιά από εκείνη τη μπάντα. Και εκείνα τα παιδιά, έπαιζαν όπως εγώ, ειδικά ο τρομπετίστας .. έπαιζαν δικά μου πράγματα… Όντως περάσαμε καλά…
Όταν ο Fela ήρθε στη Νέα Υόρκη, έκανα προσπάθειες να τον δω…. 
Ερ.: Ο Ginger Baker είπε πως ο Fela είχε μεγάλη αίσθηση του χιούμορ..
Lester Bowie: Ναι, έτσι είναι!
Ερ. : Κυκλοφορούσε πάντα με τα σώβρακα ε;;….
Lester Bowie : Ναι, με τα σώβρακα, καπνίζοντας εκείνους τους τεράστιους μπάφους χαχα…