Γκανέζοι και Νιγηριανοί Drummers & Percussionists σε "Fusion" διαδρομές ...

 1. Guy Warren: Africa Speaks, India Answers (feat. Amancio D' Silva - guitar)  / Afro Jazz (1969) - Ghanaian
 2. Gasper Lawal: Omi Leniyon / Abio'sunni (1985) - Nigerian
 3. Mustapha Tettey Addy: Herbal Man / Come and Dance (1992) - Ghanaian
 4. Solomon Ilori And His Afro-Drum Ensemble:  Gbogbo Omo Ibile (Going Home) / African High Life (1963-64) - Nigerian
 5. Ginger Johnson and his African Messengers: Talking Drum / African Party (1967) - Nigerian
 6. Obo Addy: Africa Speaks, America Answers / Obo (1984) - Ghanaian
 7. Babatunde Olatunji - Ife L'oju L'aiye / Dance to the Beat of my Heart (1986) - Nigerian
 8. Anthony "Reebop" Kwaku Bah: 200 To 500 Years Ago / Anthony Reebop Kwaku Baah (1973) - Ghanaian
 9. Okyerema Asante feat. Plunky Nakabinde: Sabi  / Drum Message (1976-77) -  Ghanaian
 10. Najite (Agindotan) and Olokun Prophecy:  Showtime / Africa Before Invasion (2003) - Nigerian
 11. Jimi Tenor And Tony Allen: Darker Side Of Night /  Inspiration Information 4 (2009) - Nigerian

                

Νιγηρία-Μ.Βρετανία: Μιά Afro-Express βόλτα, παρέα με τον Oludele Olaseinde.

Είναι η γοητεία που ασκεί το Νιγηριανό Rock στο δυτικό ακροατήριο, αλλά και το συνεχές ψάξιμο κάποιων D.J.'s και συλλεκτών μουσικής, που αυτή η ιστορία δεν φαίνεται να έχει τέλος. Πέρα όμως από τα όποια γκρουπς ξαναέρχονται στο φως κάθε τόσο, υπάρχουν και οι μουσικοί με την δική τους μικρή ή μεγάλη ιστορία.
Και που μερικές φορές, είτε σαν session είτε δουλεύοντας στην παραγωγή, τους ξαναβρίσκουμαι σήμερα πίσω από  μεγάλα ονόματα της μουσικής βιομηχανίας.
Μια τέτοια περίπτωση είναι και ο Κύριος Oludele Olaseinde που, με αφορμή την επικείμενη επανέκδοση του άλμπουμ των Afro Express (θα πω παρακάτω), γράφω σήμερα. Σημαντικό μέρος του υλικού αυτής της ανάρτησης οφείλεται στο "υπό σχεδιασμό" booklet της έκδοσης, και τον καλό φίλο Dj Ness που την επιμελείται.   Many Thanks Ness!

" Oludele Olaseinde is the founder of River Niger Orchestra. Olu is a renowned session guitarist and keyboard player who started his musical journey in Nigeria during the Afro Rock and Afrobeat era of the 1970s. Olu was lead guitarist for Afro Express and Ofo the Black Company whose music was used for the Grammy winning film 'Last King of Scotland'. Olu was also a special adviser to Markus Dravs producer of Coldplay's Viva La Vida album and winner of the 2011 Brit Awards Best British Music Producer."

Αυτά αναφέρονται στην επίσημη ιστοσελίδα της River Niger Orchestra, μίας μουσικής ομάδας που δημιουργήθηκε από τον Olu Olaseinde, και που δρα στα πλαίσια του "River Niger Arts", ενός καλλιτεχνικού - εκπαιδευτικού εργαστηρίου στην Βρετανία (Liverpool). Συνθέτης, παραγωγός, μουσικός ερευνητής, αλλά και πολυοργανίστας ο Olu, ένας από τους πρωτεργάτες του Νιγηριανού Afro-Rock, έχει εργαστεί τα τελευταία χρόνια για αρκετές διεθνείς δισκογραφικές εταιρείες, όπως η Polygram και η Decca. Συνεργάστηκε με τον Seun Kuti, την περίοδο που σπούδαζε τεχνολογία ήχου στο Λίβερπουλ (μάλλον υπήρξε δάσκαλος του), και πρόσφατα με τον Femi Kuti, ενώ συνεχίζει να εκτελεί ως session ή support μουσικός, όπως για παράδειγμα με τους Kool and the Gang.
Παράλληλα, στο συνθετικό του έργο, μέσα από την δουλειά του με τους "River Niger Orchestra", μεταφέρει την πολιτιστική κληρονομιά της πατρίδας του, κυρίως με την χρήση παραδοσιακών οργάνων, όπως το Iya` Lu (Talking Drum), Oja (native flute) & Goje` (African violin), και με την ποίηση να έχει τον πρώτο λόγο.
Για το κομμάτι που ακολουθεί: "The Chase" is a narrative about a slave who escapes and is being hunted down by riders on horses, and blood hounds. "The Chase" is from The Anti-Slavery Harp; A collection of songs for anti-slavery meetings, compiled by William W. Brown, a fugitive slave (Boston : Bela Marsh, 1848).

Όπως αναφέρεται και στο απόσπασμα που παραθέτω στην αρχή ο Olaseinde ξεκίνησε το μουσικό του ταξίδι την περίοδο του Afro-Rock & Afrobeat των 70's, αλλά και λίγο νωρίτερα. Ήδη από τα μέσα περίπου των 60's θα διατελέσει μέλος συγκροτημάτων όπως οι "The Vampires" και oι "The Clusters".

 1966 - Pic Courtesy (απο το αρχείο του Comb & Razor)

Νεανικά γκρουπς, μέσα από τα οποία γαλουχήθηκε μια πλειάδα μουσικών, που έπαιξαν σημαντικό ρόλο τα επόμενα χρόνια.
Στην φωτογραφία διακρίνονται οι: Olaseinde (αριστερά), David Cliff (αργότερα leader των Cloud 7), και αριστερά ο Patrick Solomon (γνωστός ως Patsol). Ιδιαίτερα οι Clusters υπήρξαν σε σημαντικό βαθμό, η μήτρα των όσων θα επακολουθούσαν. Ξεκίνησαν σαν ένα ερασιτεχνικό συγκρότημα γυμνασιόπαιδων που ήθελαν να γίνουν pop stars, και την περίοδο 66/67 κατάφεραν να γίνουν η πιό δημοφιλής μπάντα στην Νιγηρία. Εκείνη την εποχή είχαν επηρεαστεί από την Βρετανική εισβολή, τους Beatles και τους Rolling Stones, και αργότερα από τον James Brown. Όλα αυτά όμως έως ότου είδαν τον Geraldο Pino και τους Heartbeats Band από την Seirra Leone. Από 'κει και πέρα άρχισαν να παίζουν ένα μείγμα Rock, Soul και Highlife, που αποτέλεσε και τον πυρήνα του Afro- Rock και του Afrobeat.
Το 1970 τρία μέλη των Clusters (οι Jones, Akintobi  & Odumosu) θα αποχωρήσουν για να δημιουργήσουν στην συνέχεια τους "Afrocollection",  και που μετά από μιά μεγάλη "περιπέτεια" με τον Ginger Baker θα σχηματίσουν τους περίφημους BLO.
(Αυτή όμως είναι μιά άλλη ιστορία ... ).
Γεγονός είναι πάντως πως τόσο η εμφάνιση του Geraldo Pino, όσο και η παρουσία του Ginger Baker στην Νιγηρία στις αρχές του 70, λειτούργησαν καταλυτικά ως προς την δημιουργία μιάς νέας σκηνής στο Lagos.

Στα 1973 ο Olu θα ενταχθεί σαν "lead guitarist" στους Ofo The Black Company του χαρισματικού Larry Ifediorama (πέθανε το 2005), όπου και θα παραμείνει μεχρι το 1975. Έχοντας ήδη στο ενεργητικό τους ένα επιτυχημένο 45άρι -1972 για την London Records (Decca)- με το καταιγιστικό "fuzz-rock" Allah Wakbarr (γνωστό και μέσα από την συλλογή της AfroStrut ": Nigeria 70 /The Definitive Story of Funky Lagos -2001), oi Ofo έχουν μετακινηθεί στην Βρετανία, και τότε είναι που πρέπει να συναντάνε τον Olaseinde, ο οποίος βρίσκεται εκεί για σπουδές (αρκετά ερωτηματικά ... ). Αν και στο booklet του "Nigeria 70" ο Olu (Dele τότε) αναφέρεται στην σύνθεση της παραπάνω εγγραφής ως κιμπορντίτσας, οι χρονολογίες δεν ταιριάζουν. Σε κάθε περίπτωση όμως θα έχει συμμετοχή στο μοναδικό "studio album" του γκρουπ, - το Eniano είναι ένα κομμάτι από αυτό το LP & ανθολογείται στην συλλογή της Soundway Record: Nigeria Rock Special - και  πιθανόν και στο 45άρι: "The Book / Let's Go Where The Action Is". Και τα δύο το 1974. Υπάρχει και άλλο ένα single εκείνη την περίοδο, το: Love is you / Egwu Aja, με "παραλλαγές" πάνω στο θέμα του "Allah Wakbarr". Αρκετά γνωστό το πρώτο track από την ταινία: The Last King of Scotland. Στα επόμενα χρόνια θα γίνουν αρκετές αλλαγές στην σύνθεση των "Ofo", ενώ το 1977 θα επιστρέψουν στην Νιγηρία κυκλοφορώντας και ένα Live άλμπουμ, ηχογραφημένο κάπου στην Ευρώπη, ως: Ofo The Rock Company.
.

Από ότι φαίνεται ο Olaseinde, θα παραμείνει στην Αγγλία και το 1976 παρέα με τον Soni Maloko, πρών μπασίστα των Ofo, θα φτιάξουν την δική τους μπάντα, τους Afro Express.
Την ίδια χρονιά θα βγεί και το Asalam Aleikum, το LP που ηχογράφησαν στο Manchester, ένα από τα πιό ενδιαφέροντα & σπάνια εκείνων των χρόνων. Μέ έντονο μουσουλμανικό χαρακτήρα, και την χρήση του αραβικού ιδιώματος, αλλά και των σπασμένων Αγγλικών, των Yoriba, Hausa, Efik & Ebo, ο Olu και η παρέα του θα φτιάξουν ένα άλμπουμ που θα μπορούσε να χαρακτηριστει ως: "Black Music International"- όπως ακριβώς και η ονομασία της private έκδοσης του δίσκου. Περισσότερες πληροφορίες δεν έχω προς το παρόν, αλλά χάρη στις προσπάθειες του Γάλλου D.J. Ness, που ξέθαψε αυτό το μικρό διαμάντι κάπου στο Benin και ήρθε σε επαφή με τον Olaseinde, αναμένουμε την επανέκδοση του, από τα "master tapes", μέσα στον Σεπτέμβριο! Η μπάντα, πριν διαλυθεί, θα κυκλοφόρησει ακόμα ένα EP , το "Oya for the Festival" (1977), γιά να τιμήσει το FESTAC 77, το 2ο "African Festival of Arts and Culture" στην Νιγηρία.

Στις αρχές της δεκαετίας του 80 ο Olaseinde θα βρεθεί να συνεργάζεται γιά λίγο με μία άλλη Νιγηριανή μπάντα που έδρασε στην Μεγ. Βρετανία ( όπως τόσες άλλες άλλωστε), τους OZO των Keni St. George & Vernon Cummings, αρκετά γνωστούς στα undergroud dance κυκλώματα της εποχής.
Με το τέλος των σπουδών του και την επιστροφή του στην Νιγηρία θα ασχοληθεί κυρίως με την παραγωγή δίσκων, και θα συνδράμει στο στήσιμο του πρώτου "digital studio" στην χώρα, ιδιοκτησίας του παιδικού του φίλου Patsol (από τους Vampires). Παρέα επίσης με τον καλό του φίλο Tokunboh Shotade, κιμπορνίστα και ιδρυτικό μέλος των "Ofo the Black Company" & τεχνικό ήχου πλέον, θα κάνουν την παραγωγή, αλλά και θα παίξουν, σε πάρα πολλές εγγραφές της Shanu Olu Records. Μιάς τοπικής ετικέτας που δημιουργήθηκε στα τέλη των '70ς από τον Sam Olu, όταν ήρθε σε ρήξη με την Decca, και που κυκλοφόρησε μερικά από τα τολμηρότερα άλμπουμ εκείνης της περιόδου. Στην συνέχεια θα ξαναβρεθεί στην Αγγλία, κάνοντας όλα αυτά που αναφέρω στην αρχή ( και πολλά άλλα ...)

Ο Lester Bowie συναντά τον Fela Kuti

Το 1977, μετά από μια περιοδεία στην Ευρώπη με τους Art Ensemble of Chicago, ο τρομπετίστας Lester Bowie αγοράζει ένα εισιτήριο χωρίς επιστροφή για την Νιγηρία, ικανοποιώντας μια παλιά του επιθυμία να επισκεφθεί την Αφρική. Θα φτάσει στο Lagos με 100 δολλάρια στην τσέπη, χωρίς επαφές, αποσκευές και χωρίς κανένα σχέδιο για το πως θα επιβιώσει. Η "τύχη" θα τον φέρει να συναντηθεί με τον Fela Kuti, για τον οποίον δεν γνώριζε τίποτα έως τότε, και να ζήσει μαζί του, σαν επίτιμος προσκεκλημένος, για περίπου 6 μήνες.
Σε όλο αυτό το διάστημα, και ως άτυπο μέλος των "Afrika 70",  ο Lester θα συνυπάρξει με τον Fela, τόσο στην σκηνή όσο και στο στούντιο. Απ' αυτήν την συνεργασία θα προκύψει το άλμπουμ “No Agreement / Dog Eat Dog", αλλά και το "ανεπίσημο" "Perambulator / Frustration" (έχει αναρτηθεί στο καλό blog Likembe, & μπορείτε να το βρείτε εδώ), ενώ δεν αποκλείεται η συμμετοχή του και σε κάποιες άλλες ηχογραφήσεις. Σύμφωνα με τις σημειώσεις της επανέκδοσης του "No Agreement" απο την MCA, ο Michael Veal , βιογράφος του Fela,  αναφέρει: " Bowie's playing during this period left an impression, influencing the subsequent trumpet playing in the Africa 70 band."
Στην συνέντευξη που ακολουθεί λίγο παρακάτω ο Lester Bowie μας μιλάει γι' αυτήν του την εμπειρία ...
     
Το 1978, και αφού έχει επιστρέψει απο την Νιγηρία, ο Lester θα ηχογραφήσει το 2LP “African Children”, για την ιταλική εταιρία Ηoro, στο οποίο θα συμπεριλάβει και ένα 20λεπτο tribute track για τον Fela Kuti. To "For Fela".  (Και ενώ το άλμπουμ δεν έχει επανεκδοθεί, είναι κρίμα που η συλλογή “A Jazz Portrait, compiled by Gilles Peterson” (2010), αφιερωμένη στην Horo, μας προσφέρει μια μικρή μόνο γεύση αυτού του κομματιού - 4:56min ..). Lester Bowie - trumpet / Arthur Blythe - alto sax / Amina Myers - piano, organ, vocal / Malachi Favors - bass / Phillip Wilson - drums.
    Lester Bowie - For Fela  

Και το 1987, μαζί με τους "Art Ensemble of Chicago", θα ξανατιμήσει τον Fela, με την δική του (τους) εκδοχή για το "Zombie" (στο άλμπουμ "Ancient To The Future").
Art Ensemble of Chicago - Zombie.

◄●►◄●►◄●►◄ ● ►◄●►◄●►◄●►◄●►◄●►◄●►◄●►◄●►◄ ● ►◄●►

Αυτή η συνέντευξη δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Μean τον Οκτώβριο του 1999, ένα μήνα πριν το θάνατο του Lester Bowie. (εδώ)

LESTER BOWIE

by Jay Babcock

Ο Lester Bowie πέθανε στις 8 Νοεμβρίου 1999 από επιπλοκές που προήλθαν από καρκίνο του ήπατος. Ένας από τους πλέον σημαντικούς τρομπετίστες και συνθέτες της jazz, γνωστός και από την δουλειά του στον περιπετειώδη avant-garde θίασο που είχε το όνομα Art Ensemble of Chicago. Δυο μόλις μήνες πριν μπει στην μεγάλη μπάντα της ¨άλλης πλευράς» ο Lester μίλησε στον Jay Babcock από το σπίτι του στο Μπρουκλιν. Μοιράστηκαν μισό καρπούζι οι δυο τους, ενώ ο Lester μιλούσε για τις αναμνήσεις του από το ταξίδι του στη Νιγηρία το 1977…

Lester Bowie: Πάντα ήθελα να πάω στην Αφρική. Μαζί με τους Art Ensemble from Chicago, προσπαθούσαμε χρόνια. Μετά από μια πετυχημένη tour που κάναμε στην Ευρώπη, είχα τα απαραίτητα χρήματα για ένα εισιτήριο (one way) στη Νιγηρία, νομίζω πως είχα διαθέσιμα 100 δολάρια! Δεν ήξερα κανέναν εκεί, δεν είχα ιδέα για το τι μπορούσε να συμβαίνει.. Στο ξενοδοχείο που έμενα στο Lagos, ένας σερβιτόρος που ανακάλυψε ότι ήμουν χαμένος, μου είπε: «Νομίζω πως πρέπει να δεις τον Fela”. Του είπα πως δεν είχα ακούσει ποτέ ξανά αυτό το όνομα και μου λέει: « Πάρε ένα ταξί και πες στον οδηγό να σε πάει στον Fela. όλοι ξέρουν που είναι ο Fela” Το επόμενο πρωί, μπαίνω σε ένα ταξί και ζητώ από τον οδηγό να με πάει στον Fela. O τύπος με πάει σε ένα ξενοδοχείο, το Crossroads. Κατεβαίνω από το ταξί, έχοντας μαζί μου την τρομπέτα μου και κάποιες φωτογραφίες και δίσκους. Ξαφνικά έρχεται κοντά μου ένας μικροκαμωμένος τυπάκος και μου λέει: « Είσαι μουσικός;, τι όργανο παίζεις;» «Τρομπέτα» « ¨Α, πρέπει να είσαι βαρύς τύπος, μάγκας. Τι μουσική παίζεις; « Jazz» «Α, πρέπει να είσαι βαρύς τύπος, μάγκας τότε» « Είμαι λίγο βαρύς ναι..» « Τότε ήρθες στο σωστό μέρος» «Γιατί;» «Γιατί είμαστε η χειρότερη μπάντα στην Αφρική χεχε!» Ο Fela κοιμόταν. Ο τυπάκος με πάει σε ένα δωμάτιο και μου λέει πως θα τον ξυπνήσουμε. Ο Fela ξύπνησε και μιλήσαμε για πολύ λίγο. «Α, είσαι ο Lester Bowie από τους Art Ensemble from Chicago» «Ναι, αυτός είμαι». Μετά ζητάει από αυτόν τον τύπο ένα πικάπ και μια τρομπέτα. Ο δίσκος είχε rhythm section και έτσι ο Fela νόμιζε πως θα μπορούσαμε να παίξουμε με αυτό σαν συνοδεία. Έτσι και εγώ φύσηξα. Δεν ήξερα κανέναν εκεί και έπαιξα με την καρδιά μου! Μετά από λίγο, ο Fela φώναξε: ¨Σταμάτα! Να πάτε να φέρετε τις βαλίτσες του! Μετακομίζει μαζί μας».  Έτσι έγινε και έμεινα εκεί για έξι μήνες περίπου.
Έμεινα σαν επίτιμος προσκεκλημένος και μου έδειχναν τον ίδιο σεβασμό με τον Fela. Μου έλεγε: « Θα σου δείξω πώς να γίνεις Αφρικανός, Θέλεις να γίνεις Αφρικανός αρχηγός μπάντας; Θα σου δείξω πως.»  Και μου έδειξε!  Όταν μας έφερναν φαγητό, κανένας άλλος δεν μπορούσε να φάει μέχρι να τελειώσουμε εμείς. Αυτό εγώ δεν μπορούσα να το συνηθίσω, αλλά το έπαιζα cool και έλεγα πως είναι ΟΚ (γέλια). Επίσης μου είπε τα πάντα για τις γυναίκες του. Εκείνη την περίοδο είχε οκτώ γυναίκες. Και τότε εγώ μόλις είχα χωρίσει και πίστευα ότι θα μπορούσα να έχω πάνω από μια γυναίκα, το καλύτερο μου ήταν να έχω δυο γυναίκες μαζί!  Όμως μετά από την «συμβίωση» μου με τον Fela, αποφάσισα πως είναι πολύ προτιμότερο να έχεις μια! (γέλια).

«Έχεις πολλές γυναίκες» του λέω. « Και για να μπεις στον κόσμο της jazz θέλει χρόνο. Δεν μπορείς να χάνεις τη μέρα σου σε καυγάδες για το τι θα φορέσει η μια και η άλλη και για το ποιο αμάξι θα οδηγήσει. Πρέπει να εξασκηθείς για να παίξεις jazz.» Ο Fela είχε τριγύρω του καμία πενηνταριά άτομα και σαν αρχηγός τους, ήταν υπεύθυνος για όλους αυτούς. Έπρεπε να λύσει ΟΛΑ τους τα προβλήματα. Επίσης δεχόταν συνέχεια ανθρώπους που ζητιάνευαν στο δρόμο και του ζητούσαν χρήματα και όλα αυτά συνέβαιναν ενώ εγώ και ο Fela είχαμε καθίσει κάτω για μια σοβαρή συζήτηση, περιτριγυρισμένοι από καμία δεκαπενταριά άτομα, ενώ κόσμος μπαινόβγαινε όλη την ώρα! Πάντα είχε μια αυλή γύρω του, ήταν σαν αρχηγός του χωριού. Μου έλεγε ότι τον βοηθούσα πολύ με τη μουσική μου και εγώ ήμουν συνεχώς μαζί του. Ακόμα και στο δικαστήριο τον συνόδευα πολλές φόρες όταν είχε μπλεξίματα. Είχαν κάψει το σπίτι του, είχαν κάψει την κλινική που είχε ιδρύσει για δωρεάν περίθαλψη στους άπορους .Δεν ξέρω αν τον κυνηγούσαν εκείνη την περίοδο, αλλά ξέρω πως ήταν πολύ πληγωμένος.
Ερώτηση: Αυτούς τους έξι μήνες που μείνατε μαζί, έπαιξε σε κάποιο live?
Lester Bowie: Έπαιξε αρκετές φορές στην αυλή του ξενοδοχείου που μέναμε. Εκείνο το διάστημα κάναμε αρκετή δουλεία στο studio. Βεβαία τον περισσότερο καιρό, γυρίζαμε συνεχεία. Όλα ήταν ξαφνικά. Μου έλεγε: “Lester, έχεις όρεξη να παίξουμε απόψε;;» Είχε ένα λεωφορείο, έβαζε μέσα 30 άτομα μπαίναμε και εμείς και πηγαίναμε σε ένα άγνωστο μέρος, σε ένα κλαμπ. Ο ιδιοκτήτης μας έβαζε όλους μαζί σε ένα μεγάλο τραπέζι και ήταν όλα σούπερ. Όλα τα μέλη της μπάντας του ήταν σπουδαίοι τύποι. Μου φέρθηκαν πολύ καλά και γυρίζαμε παντού, παίζαμε συνέχεια. Διαφορετικές καταστάσεις, διαφορετικοί χαρακτήρες, περίεργοι μάγκες όλοι τους, κάναμε όλη την ώρα τζαμαρίσματα και πρόβες
Ερ.: Τι ακριβώς μάθατε;
Lester Bowie: Είναι πολύ σημαντικό να μπορέσεις να προσαρμόσεις όλα όσα ξέρεις στο τι παίζεται ΤΩΡΑ, και να μπορέσεις να δεις τι είναι λειτουργικό κα τι όχι. Κάθε φορά που παίζεις με διαφορετικές συνθήκες, διευρύνονται οι ορίζοντες σου. Έπαιξα κάτω από πολλές και διαφορετικές καταστάσεις, Έπαιξα μέσα σε λεωφορείο. Πέρναγε μια μηχανή, ένα μωρό έκλαιγε… όλα αυτά σε μαθαίνουν να μπορείς να λειτουργείς με πολλούς διαφορετικούς ήχους, όλα έχουν να κάνουν με τον ήχο. Δεν μπορείς να κάνεις bebop κολπάκια με τα χείλη σου, ενώ την ίδια στιγμή περνάει από δίπλα σου στην Εθνική ένα τεράστιο φορτηγό, πρέπει να μπορέσεις να παίξεις κάτι το οποίο θα λειτουργήσει χάχα . Πολλές φόρες ο Flea και εγώ αλητεύαμε. Όμως, τον ενδιέφερε πολύ η μουσική, ήταν φανατικός της jazz χαχα του άρεσε η jazz….Όπως είπα, με είχε ακούσει και πριν γνωριστούμε, οπότε τον περισσότερο καιρό, μιλούσαμε για μουσική και τις διακλαδώσεις της. Τι συνεπάγεται, τι σημαίνει… Ποια είναι η χρησιμότητα της…Εγώ πάντα πίστευα ότι η τέχνη είναι λειτουργική. Δεν είναι κάτι που μπαίνει σε μουσεία , πρέπει να έχει λειτουργική σχέση με τον κόσμο. Επιμορφωτική χρήση, θεραπευτική χρήση , αυτή είναι και πρέπει να είναι η λειτουργία της μουσικής.. Πρέπει να ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΕΙΤΑΙ η μουσική. Όχι μόνο σαν διασκέδαση. Δεν λέω ότι η μουσική δεν είναι διασκέδαση, η μουσική είναι τα ΠΑΝΤΑ: Διασκέδαση, θρησκεία, πολλά πράγματα. Κάπως έτσι λοιπόν ήταν οι συζητήσεις μας με τον Fela. Είχαν να κάνουν με την πνευματική πλευρά της μουσικής, τι ενώνει τόσα διαφορετικά είδη.. Λέμε «Σπουδαία Μαύρη μουσική» Νομίζω ότι η μαύρη μουσική είναι η μόνη μουσική που μπορεί να υποδιαιρεθεί σε δέκα υποκατηγορίες και κάθε τέτοιο τμήμα της, αποτελεί ένα συγκλονιστικό είδος μουσικής, με καταλαβαίνεις;;
Ερ.: Πως ήταν να βρίσκεται κάποιος στο στούντιο με τον Fela;
Lester Bowie: Όταν ο Fela ήταν στο στούντιο, κάναμε πρόβα στα κομμάτια, ή τα ηχογραφούσαμε. Ήταν πολύ σοβαρός στην σχέση του με τη μουσική και αυτή του η στάση με έκανε να τον σεβαστώ ακόμη περισσότερο, Έπαιζε αρκετά μέρη στο Hammond , η στα keyboards. Έγραφε κάτι έτσι, για δικούς του λόγους, αλλά μετά από λίγο πήγαινε να το παίξει. Πάντα έφτιαχνε τα τραγούδια μας στο στούντιο. Έγραφε ένα μέρος και πήγαινε στα πνευστά και έδινε οδηγίες. Μετά τα έπαιζε στα keyboards. Εγώ έκανα ότι μου έλεγε. Αν όμως έκανε κάποιες υποδείξεις , του έκανα και εγώ, αλλά σε γενικές γραμμές είχαμε τους ίδιους κώδικες. Όταν δουλεύω δουλεύω, όταν παίζω παίζω. Όταν κάνουμε δίσκο, κάνουμε δίσκο. Έτσι τα πηγαίναμε καλά
Ερ. : Γιατί φύγατε;
Lester Bowie: Μετά από εφτά μήνες, άρχισα να έχω ισχυρές ημικρανίες. Οκτώ σύζυγοι, όλοι αυτοί οι παρατρεχάμενοι γύρω από τον Fela, αστυνομία, στρατός παντού…Όταν μου πρότειναν ευγενικά ότι έπρεπε να φύγω, ήμουν ήδη έτοιμος χάχα! Εν τω μεταξύ ο κόσμος ρωτούσε. «Ποιος είναι εκείνος ο τύπος από τη Νέα Υόρκη; Μάθαμε ότι δημιουργεί φασαρίες,. Καλό θα είναι να φύγει από την πόλη» ε, έφυγα! Δεν ήθελα να καταλήξω σε κάποια φυλακή της Νιγηρίας. Και για να το κάνω, έπρεπε να δωροδοκήσω και κόσμο, -έτσι είναι, είναι μεγάλη η διαφθορά εκεί- έπρεπε να δώσω 50 δολάρια σε έναν τύπο με στολή στο αεροδρόμιο, μόνο και μόνο για να κάνω κράτηση της πτήσης μου! Αργότερα, κάποιος μου έδωσε μια κασέτα με μερικά παιδιά από εκείνη τη μπάντα. Και εκείνα τα παιδιά, έπαιζαν όπως εγώ, ειδικά ο τρομπετίστας .. έπαιζαν δικά μου πράγματα… Όντως περάσαμε καλά…
Όταν ο Fela ήρθε στη Νέα Υόρκη, έκανα προσπάθειες να τον δω…. 
Ερ.: Ο Ginger Baker είπε πως ο Fela είχε μεγάλη αίσθηση του χιούμορ..
Lester Bowie: Ναι, έτσι είναι!
Ερ. : Κυκλοφορούσε πάντα με τα σώβρακα ε;;….
Lester Bowie : Ναι, με τα σώβρακα, καπνίζοντας εκείνους τους τεράστιους μπάφους χαχα…

Mary Afi Usuah - Ένα Afro διαμάντι ή μιά Νιγηριανή στην Ρώμη.

Για την Νιγηριανή τραγουδίστρια Mary Afi Usuah ελάχιστα πράγματα μου ήταν γνωστά μέχρι πρόσφατα.Την γνώριζα από ένα κομμάτι της, που περιλαμβάνεται στην συλλογή της Soundway: Nigeria Special-Volume 2, το "Ima Mma Nyem" & που υπάρχει μόνο στην "βινυλική" έκδοση. Από το πρώτο άκουσμα καταλαβαίνεις ότι πρόκειται για μια ιδιαίτερα χαρισματική φωνή, κάπως ασυνήθιστη για τα ΑfroFunk δεδομένα της περιοχής, που σε παραπέμπει περισσότερο σε μια "δυτική" θα έλεγα μουσική κουλτούρα (αναφέρομαι πιο πολύ στην ερμηνεία).

Το ενδιαφέρον μου γι' αυτήν άρχισε να κεντρίζεται ακόμα παραπάνω από την σχεδόν πλήρη απουσία πληροφοριών (έως τότε), αλλά και από ένα  άλλο τραγούδι της στο Youtube, το "From me to you" (όπου ο "uploader" δεν μας παρέχει κανένα στοιχείο). Όλα αυτά μέχρις ότου μια συνέντευξη του γνωστού bloger & συλλέκτη VoodooFunκ έριξε λίγο φως στην υπόθεση. Από εκεί λοιπόν μαθαίνω για ένα άλμπουμ της Usuah, μαζί με τον Dan Satch & The Atomic 8 (παραγωγή του Dan Satch), που ηχογραφήθηκε μετά την επιστροφή της από την Ιταλία, όπου και σπούδασε κλασσικό τραγούδι.
Όπως λέει ο ίδιος: "This is one of the deepest and most unique records I've ever heard. A captivating hybrid of Spiritual Jazz and Afrobeat..." 

Λίγο αργότερα, από μια άλλη συνέντευξη του DJ & bloger Uchenna Ikonne, θα πληροφορηθώ περισσότερα γι' αυτόν τον δίσκο. Έχουμε να κάνουμε με το:
"Mary Afi Usuah & the South Eastern State Cultural Band – Ekpenyong Abasi LP (SESCULT, 1975)". Παραθέτω το συγκεκριμένο απόσπασμα:
"Mary Afi Usuah is one of Nigeria’s unsung national treasures. She trained in opera singing in Italy and sang on the score of a couple of movies there, such as Demofilo Fidani’s spaghetti western "And Now Recommend Your Soul to God". She also happened to be my music teacher for a while in the early 80s, but I didn’t know at the time that she had recorded this amazing album with highlife bandleader Dan Satch Joseph. It’s so rich and deep and spiritual, with notes of rock, jazz, traditional rhythms and European film music. Soundway included a track from this LP, “Ima Mma Nyem” on the Nigeria Special 2 compilation, so you should check that out."
Για όσα ενδιαφέροντα λέγονται εδώ θα επανέλθω λίγο παρακάτω.
Γνώμη μου είναι πως, το σπάνιο αυτό άλμπουμ, είναι ένα από τα "διαμάντια" εκείνης της περιόδου και ας ελπίσουμε πως κάποιος θα ενδιαφερθεί για μια προσεγμένη επανέκδοση του. Να σημειώσω ακόμα ότι, μέχρι τα τώρα τουλάχιστον, δεν το έχω δει να διακινείται σε κάποιο διαδικτυακό δισκοπωλείο.



Ο Uchenna (στην συνέντευξη του) μας λέει ότι η Mary Afi Usuah σπούδασε όπερα στην Ιταλία και επίσης πως τραγούδησε και σε κάποια spaghetti western, όπως το "And Now Recommend Your Soul to God" ("Ed ora raccomanda l'anima a Dio"  ο πρωτότυπος τίτλος στα Ιταλικά).
Πότε συνέβησαν όλα αυτά άραγε και τι άλλα πράγματα είχε κάνει στην Ιταλία; 
Η αναζήτηση της ταινίας στο Coogle είχε ανέλπιστα (για' μένα) αποτελέσματα.Το πρώτο είναι ότι το τραγούδι, που ερμηνεύεται στο παραπάνω soundtrack (1968) από την Usuah, είναι το "Just a Coward" του Franco Bixio και έχει κυκλοφορήσει σε 45άρι από την ιταλική Cinevox - CS 1060.
(Η Cinevox ιδρύθηκε στα μέσα της δεκαετίας του "60, κυκλοφορώντας κυρίως soundtracks, και στον κατάλογο της βρίσκονται ονόματα όπως των: Ennio Morricone, Piero Piccioni, Giorgio Gaslini κλπ.).



Στην συνέχεια, και κοιτάζοντας τον κατάλογο της εταιρίας, διαπίστωσα την ύπαρξη άλλων δύο "45αριών" που κυκλοφόρησαν με το όνομα Mary Afi (χωρίς Usuah). 

Είναι τα: "Kiss me" & "Molto di più" και υπάρχουν στο amazon.de. Eίχε λοιπόν η Usuah μια pop-soul καριέρα στην Ιταλία;
Είμαι σχεδόν σίγουρος ότι έχουμε να κάνουμε με το ίδιο πρόσωπο, καθώς στο "Just a Coward" αναγράφεται το όνομα: Mary Usuah.
Σε ένα "ιντερνετικό" record shop διάβασα τα εξής: "Afi Mary Less known Afro Female Yéyé Beat mod dancer Italian vocal !
Aka Mary Afi Usuah: African female Freakbeat soul dancer, not so many records was recorded in that R&B Mod 60s sound direction, sing in Italian too !".  Το αναφέρω, χωρίς να παίρνω κατά γράμμα τα όσα γράφονται εδώ ή εκεί, μόνο & μόνο γιατί έχει ενδιαφέρον ο τρόπος που περιγράφεται η Mary, αλλά και το είδος της μουσικής που τραγουδούσε τότε.
Τόσο το "hairstyle" όσο και όλο το "look" νομίζω ότι το επιβεβαιώνουν.
Για του λόγου το αληθές ακούστε και το "Molto di più", που μου αρέσει ιδιαίτερα.
                                                         Mary Afi  - Molto di più

Υπάρχει όμως και η Usuah  με την κλασσική παιδεία. Μόλις τις τελευταίες μέρες, κάποιες λίγες ακόμα πληροφορίες ήρθαν να συμπληρώσουν το παζλ.
H Mary Afi Usuah γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Νιγηρία και ασχολήθηκε με τη μουσική από την παιδική ηλικία της. Μέσα από τις δραστηριότητες της ως performer στα τέλη της δεκαετία του πενήντα, της απονεμήθηκε υποτροφία από την ιταλική πρεσβεία στη Νιγηρία για να μελετήσει το τραγούδι στην Ιταλία, το 1963. Σπούδασε στο St. Cecilia Conservatory of Music στην Ρώμη, από όπου και αποφοίτησε με διάκριση το 1967. Μεταξύ 1968-74 τραγούδησε επαγγελματικά, τόσο ως «δραματική σοπράνο» στην όπερα, όσο και στην ιταλική τηλεόραση & κινηματογράφο. Ερμήνευσε μια μεγάλη γκάμα, από κλασσικό ρεπερτόριο μέχρι spirituals, jazz , pop κλπ. Τον Φεβρουάριο του 1974 θα επιστρέψει στην πατρίδα της και το 1975 ή 76 θα κυκλοφορήσει το Ekpenyong Abasi. Πρόσφατα διάβασα και για άλλο ένα άλμπουμ (την ύπαρξη του οποίου διασταύρωσα μόλις σήμερα - ημέρα της ανάρτησης), το Africa Woman (1979), αλλά τίποτα περισσότερο αναφορικά με αυτό. Από δω και πέρα τα μουσικά της "ίχνη" χάνονται. Ξέρω μόνο ότι ασχολήθηκε με την διδασκαλία, όπως μας λέει και ο Uchenna (του οποίου υπήρξε για λίγο διάστημα δασκάλα στις αρχές του '80).

Ojo Segun Okeji

Ο μπασίστας (μετέπειτα και σαξοφωνίστας) Ojo Okeji υπήρξε μέλος των Koola Lobitos, της πρώτης μπάντας που δημιούργησε ο Fela Kuti μετά την επιστροφή του στην Νιγηρία στα 1963. Μέχρι τότε έπαιζε, μαζί με τον νεαρό ντράμερ Tony Allen, στο σχήμα του Adeolu Akinsaya. Σε μία από τις εμφανίσεις τους, σε κάποιο ξενοδοχείο, είναι που θα τους ανακαλύψει ο Fela & θα τους επιλέξει μετά από προσεκτική ακρόαση.

O Ojo θα γράψει και μερικά κομμάτια για τους Koola, καθώς τουλάχιστον 3 τραγούδια, της περιόδου 65-66, φέρνουν την υπογραφή του ("Orise", "V. C. 7" & "I Know Your Feeling").

 Στα 1969 η μπάντα θα περιοδεύσει στο Λος Άντζελες - απ' όπου και το άλμπουμ "'69 Los Angeles Sessions"- πράγμα που θα σημάνει και την αρχή μιάς νέας περιόδου, τόσο για τον ίδιο τον Fela, όσο και για την μουσική του πορεία.Οι Koola Lobitos θα μετονομαστούν αρχικά σε "Nigeria 70" και αμέσως μετά σε "Africa 70".

Δεν ξέρω αν ο Okeji ακολούθησε την μπάντα στην Αμερική ή πήρε μέρος στην παραπάνω ηχογράφηση (καθώς στο άλμπουμ δεν αναγράφονται οι μουσικοί), στο "νέο" σχήμα όμως δεν θα είναι παρών. 

Η καριέρα του θα συνεχιστεί "υπηρετώντας" στις μπάντες του Νιγηριανού στρατού, κάτι που συνέβαινε με πολλούς μουσικούς (πχ Victor Olaiya), σε μια περίοδο που η χώρα μετρά τις πληγές της από τον εμφύλιο: βλ.Biafra (αλλά και αγαλλίασης για τον τερματισμό του). Μιλάμε για τους "Nigerian Army Rhythm Group" και τους "6th Infantry Brigade of the Nigerian Army" (ίσως είναι το ίδιο σχήμα), που χάρη σε 2 σχετικά πρόσφατες κυκλοφορίες έγιναν και σε μας γνωστοί. Πρόκειται για τις συλλογές Lagos Chop Up της Honest Jon's και Black Man's Cry. Στην πρώτη ο Ojo αναφέρεται ως μέλος των "N.A.R.G.", ενώ για τους "6th Infantry Brigade" μας πληροφορεί ο Uchenna Ikonne σε μια συνέντευξη του που τον αναφέρει ως bandleader και κάνει μνεία σε ένα σπάνιο lp τους - το "Shango Dance Band" - στην EMI το 1974. Το ύφος της μουσικής του (αν κρίνουμε από τα tracks των συλλογών) παραμένει βαθιά επηρεασμένο από τον Fela.

Σαν σαξοφωνίστα τον συναντάμε και στο προσωπικό του άλμπουμ "Afro Super Feelings - I Like Woman" που εκδόθηκε το 1978 (μάλλον) από την Comet Records (Nigeria COLP003) και επανεκδόθηκε από την Soul Patrol το 2001.

Εδώ έχουμε να κάνουμε με ένα "καθαρόαιμο" afrobeat lp, με 2 "μακράς διαρκείας" tracks, όμορφες "πνευστές γραμμές" και αρκετά καλή παραγωγή. Ο Okeji δεν είναι ένας πιονέρος ούτε ένας πολιτικός ακτιβιστής, η μουσική παρακαταθήκη όμως του Fela είναι και εδώ παρούσα. Υπάρχουν  κάποιες λίγες πληροφορίες για το άλμπουμ στο discogs , όπου στα Chorus αναφέρεται το όνομα  Dele & πιθανόν να είναι ο Dele Sosimi. Τέλος, να σημειώσω την ύπαρξη και άλλης μίας εγγραφής του Ojo Okeji που υπήρχε στο eBay. Είναι το άλμπουμ "Shango Heat Waves" στην ΕΜΙ και κρίνοντας από τον τίτλο και την εταιρία θα πρέπει να σχετίζεται κάπως με το "Shango Dance Band", που ανάφερα παραπάνω, αν και μάλλον πρόκειται για το ίδιο ...