Ethiopian Orthodox Mezmur

𝐌𝐞𝐳𝐦𝐮𝐫: Μορφή Θρησκευτικού ύμνου της Ορθόδοξης Εκκλησίας της Αιθιοπίας (και Ερυθραίας), μιας από τις αρχαιότερες στην Αφρική, που χρονολογείται από την προ-αποικιακή εποχή. Εν τούτοις δεν πρέπει να συγχέεται με την Ανατολική Ορθόδοξη Εκκλησία, καθώς πρόκειται για Προχαλκηδόνιες Εκκλησίες που υιοθέτησαν τον λεγόμενο Μονοφυσιτισμό, δόγμα του 5ου αιώνα. 

 Οι ύμνοι αυτοί, κατά κύριο λόγο, προέρχονται από τον έκτο αιώνα και είναι γραμμένοι από τον συνθέτη, ποιητή και ιερέα Yared, ο οποίος λατρεύεται ως ένας από τους σημαντικότερους αγίους.
 Ωστόσο Mezmur ονομάζονται και τα σύγχρονα, πιο ελεύθερης μορφής, δοξαστικά τραγούδια, τα οποία η εκκλησία τους τα δέχεται, εντάσσοντας τα μάλιστα στο τελετουργικό της, και στο οποίο οι γυναίκες έχουν μια εξέχουσα συμμετοχή και παρουσία.
 (Γενικά, στην Αιθιοπική εκκλησία οι ψάλτες είναι και ψάλτριες, η δε κραυγή «λι, λι, λι» με την οποία συχνά-πυκνά συνοδεύουν την υμνωδία προέρχεται από τη λέξη «αλληλούια» και αποτελεί έκφραση χαράς -και ουχί αλαλαγμό & οχλοβοή, όπως κάποιοι νομίζουν...)
  Στην βάση αυτής της παράδοσης, και δεδομένου του ανεπτυγμένου θρησκευτικού τους αισθήματος, πολλοί Αιθίοπες (άντρες και γυναίκες) δημιουργούν όμορφα τραγούδια ως ένδειξη της πίστης και της αφοσίωσης τους. Οι συγκεκριμένοι "αοιδοί" ("ψάλτες", "τραγουδιστές" ή όπως αλλιώς ...) ονομάζονται Zemarit -όταν πρόκειται για γυναίκες, και Zemari -όταν πρόκειται για άντρες.
  Το κατεξοχήν μουσικό όργανο των Mesmur είναι η Begena, έγχορδο που ανήκει στην οικογένεια της λύρας. Σύμφωνα με την προφορική παράδοση ο Menelik (πρώτος αυτοκράτορας της Αιθιοπίας) έφερε το όργανο στην περιοχή από το Ισραήλ, το οποίο λέγεται ότι έπαιζε ο Δαβίδ (βλέπε: Δαβίδ & Γολιάθ) για να κατευνάζει τα νεύρα του βασιλιά Σαούλ και να τον θεραπεύσει από την αϋπνία. Η πραγματική του προέλευση παραμένει αμφίβολη, αν και στα τοπικά χειρόγραφα απεικονίζεται ήδη από τις αρχές του 15ου αιώνα. Πάντως, η ομοιότητα του με την "Harp of King David", αυτή που αποκαλούμε και "Λύρα της Μεγιδδώ", είναι αρκετά μεγάλη (αν όχι στον παραγόμενο ήχο τουλάχιστον στην μορφή και πιθανόν & στην κατασκευή).

Ebo Taylor (6 Jan. 1936 – 7 Feb. 2026)

     Αν στη Νιγηρία ήταν ο Fela, στην Γκάνα ήταν σίγουρα ο Ebo.
Άλλωστε, οι δύο τους συναντήθηκαν στο Λονδίνο στις αρχές του 60, όταν και σπούδαζαν μουσική, συνάντηση καθοριστική για τη διαμόρφωση της μετέπειτα πορείας (και του ήχου) αμφοτέρων. 
    Κιθαρίστας, συνθέτης, band leader, παραγωγός & ενορχηστρωτής, μα πάνω απ' όλα καινοτόμος και αναμορφωτής της μουσικής της χώρας του (του highlife) -μπολιάζοντας την με στοιχεία της αντίστοιχης αφροαμερικάνικης (jazz, funk κλπ), ο Ebo παρέμενε ενεργός μέχρι και τα τελευταία του, κυκλοφορώντας δίσκους (πρόπερσι -στα 88 του), δίνοντας συναυλίες και παίζοντας σε διάφορα φεστιβάλ ανά τον κόσμο, αλλά και διδάσκοντας μουσική στο Πανεπιστήμιο της Γκάνας. 
    Έφυγε προχθές, 7 Φεβρουαρίου 2026, ένα μήνα μετά τα ενενηκοστά γενέθλια του...

  

Khandiou & Ndaté: Μια δημοφιλής Wolof ιστορία, μία ταινία και ένα τραγούδι.

• Η ιστορία της Khandiou είναι ένα λαϊκό "παραμύθι" για μια κοπέλα από ένα χωριό της Σενεγάλης, και της καλύτερης της φίλης, της Ndaté. 

Τα δυο κορίτσια μεγάλωσαν μαζί, έπαιζαν μαζί... όλα μαζί.

Την ημέρα του γάμου της όμως η Khandiou, καθώς δεν ήταν παρθένα, αντιμετώπιζε το σοβαρό ενδεχόμενο να χάσει την ζωή της, ακόμα και απ΄ το χέρι του ίδιου της του πατέρα. Ήταν λοιπόν η καλύτερη φίλη της η οποία πήρε την θέση της στο νυφικό κρεβάτι, σώζοντας την από τον θάνατο και την ατίμωση.  

Για τον λόγο αυτό, θυσιάζοντας την τιμή της και παίρνοντας πάνω της την ντροπή -για χάρη της παιδικής της φίλη, η στάση της Ndaté αποτελεί έναν ύμνο στην έννοια και το πνεύμα της φιλίας. 

 

Φαίνεται όμως πως μετά απ' όλα αυτά η Ndaté έμεινε έγκυος και εγκατέλειψε το χωριό, πηγαίνοντας να ζήσει σε άλλο τόπο. Ύστερα από κάποια χρόνια ο τόπος αυτός πλήγηκε από την ξηρασία, ενώ στο χωριό της Khandiou επικρατούσε ευημερία και αφθονία. 

Ήταν η Khandiou τώρα που βοηθούσε την παλιά της φίλη να αντιμετωπίσει τις κακουχίες της ζωής, έως ότου ήρθε κάποια μέρα που της διεμήνυσε ότι δυσκολευόταν πια να το κάνει. Πάει τότε η κόρη της Ndaté (πιθανόν αυτή που συνέλαβε την μοιραία εκείνη νύχτα) να την συναντήσει και να της υπενθυμίσει πως ήταν η άγαμη μητέρα της που έχασε τότε την παρθενιά της για να μπορεί αυτή τώρα να απολαμβάνει μια όμορφη και πλούσια ζωή. 

Ακούγοντας το αυτό η Khandiou ντράπηκε τόσο (σαν να ξαναπήρε την ντροπή επάνω της) που πήγε στο πηγάδι του χωριού και αυτοκτόνησε. 

Μαθαίνοντας για τον θάνατο της η Ndaté πήρε τον δρόμο μέχρι εκεί -στο πηγάδι που χάθηκε η φίλη της, πράττοντας και αυτή το ίδιο...

 

• Η ιστορία, όπως είπαμε, είναι ένας ύμνος στη Φιλία, απηχεί όμως παράλληλα και κάτι από τις πρακτικές των εγκλημάτων τιμής που διαπράττονται ακόμα σε αρκετές μουσουλμανικές κοινωνίες.  

   

• Στην ταινία του Σενεγαλέζου σκηνοθέτη Alhamdou Sy "Doomu Adama - ou seuls ceux qui savent iront au Paradis", που το σενάριο της βασίζεται στην ίδια ιστορία, το "κουβάρι" της υπόθεση ξετυλίγεται από το τέλος προς την αρχή. Στο χωριό, συγγενείς και γείτονες δεν μπορούσαν να καταλάβουν τι ήταν αυτό που ώθησε τις δύο γυναίκες στη αυτοκτονία. Ο Ιμάμης αρνείται την ταφή τους, την σύμφωνη με το ισλαμικό τελετουργικό (που καταδικάζει την αυτοκτονία), ωστόσο οι οικογένειες τους προβαίνουν από μόνες τους σε αυτήν. Και είναι εκεί, στο νεκροταφείο, που αρχίζει να αποκαλύπτεται σιγά-σιγά η αλήθεια, η δυνατή φιλία που τις ένωνε και ο λόγος της αυτοκτονίας τους...

  

• Με τον δικό τους τρόπο - χάρμα ώτων - την ιστορία της Khandiou μας την αφηγούνται και οι Sahel, ένα από τα σημαντικότερα συγκροτήματα της μετααποικιακής Σενεγάλης, με τον εξαιρετικό και αείμνηστο πολυοργανίστα Cheick Tidiane Tall στα πλήκτρα, τον επίσης αείμνηστο και συγκινητικό Seydina Insa Wade στο τραγούδι, και τον έξοχο Thierno Koité στο σαξόφωνο!

South African Jazz Today

Sisonke Xonti, Herbie Tsoaeli, Andile Yenana and Sakhile Simani  (Photograph by Tseliso Monaheng)

Μικρό μουσικό οδοιπορικό (2 ωρίτσες) στην σύγχρονη σκηνή της ΝοτιοΑφρικάνικης Jazz, μέσα από μερικές -περισσότερο ή λιγότερο- πρόσφατες κυκλοφορίες.

Nduduzo Makhathini, Tumi Mogorosi, Andile Yenana, Herbie Tsoaeli, Ayanda Sikade, Sisonke Xonti -μουσικοί που ανδρώθηκαν στο πλευρό των σπουδαίων Winston Mankunku Ngozi, Zim Ngqawana, Bheki Mseleku κλπ, αλλά και αρκετοί άλλοι νεότεροι, υφαίνουν τον καμβά της σημερινής Jazz, σε μια χώρα με σημαντική παράδοση σε αυτή την μουσική.

Μια Jazz ζεστή, πνευματική, ανθρώπινη, χτισμένη πάνω στην αλληλο-συνεργασία των μουσικών, όσο και σε 'κείνη τη σχέση με την παράδοση που την εξερευνά, επανακαλύπτοντας  αλλά και αναδημιουργώντας την... και όλα αυτά με έναν τρόπο που μας φέρνουν στον νου κάτι από την μεγάλη αφροαμερικάνικη μουσική, δεκαετίες πίσω...

In the Spirit of South African Jazz ... (from 70's up to present day)

.Εκπομπή στο WeirdFishesRadio (3 Απριλίου 2016), που ανέβηκε στο mixcloud.
.

Tracklist:
01. Isililo - Sakhile
02. Emakhaya - Spirits Rejoice
03. Jo Ju Ja - Lionel Pillay
04. Night Express - Black Disco
05. Harari - The Beaters
06. Lament - Pops Mohamed
07. Ebhofolo - Zim Ngqawana
08. George & I - Winston "Mankunku" Ngozi
09. Celebration - Bheki Mseleku
10. Unhome - Hugh Masekela
11. Indonsa Kusa - Nduduzo Makhathini
12. Thokozile Queen Mother - Tumi Mogorosi
13. Tembisa (The People) - Andile Yenana
14. Hajj (The Journey) - Abdullah Ibrahim

" ... It is also important to acknowledge the development of jazz in South Africa as a direct result of World War II. After World War II many South Africans (black, white, and colored) who enlisted to assist, entertain, and raise funds for the Allies in Egypt and Europe came back to South Africa with brass/wind instruments.  As it turned out, World War II was critical in transforming the instruments used by South Africans to make their music, no longer did they play on string instruments, most in fact opted for the use of brass/wind instruments. (Muller, 2007, p. 1066).... "  από εδώ

Στην μνήμη του Getatchew Mekuria: 14 Μαρτίου 1935 – 4 Απριλίου 2016

        

Ο σπουδαίος Αιθίοπας σαξοφωνίστας Getatchew Mekuria απεβίωσε χθες, 4 Απριλίου 2016, σε ηλικία 81 ετών,  μετά από μια μουσική καριέρα 68 χρόνων.

Γεννημένος στην ύπαιθρο της Αιθιοπίας ασχολήθηκε με την μουσική από πολύ μικρός, αρχικά παίζοντας παραδοσιακά όργανα όπως krar & masenqo. 

Στα 13 του θα στραφεί στο σαξόφωνο, θα μετακομίσει στην Αντίς Αμπέμπα και πολύ σύντομα θα γίνει μέλος της Φιλαρμονικής του Δήμου (1949). 

Λίγα χρόνια αργότερα (1955) θα ενταχθεί στο δυναμικό της "Haile Selassie Orchestra", της ορχήστρας του "Haile Selassie I Theatre", και το 1965 θα γίνει μέλος της περίφημης "Police Orchestra".

Ασχολήθηκε ιδιαίτερα με τo "Shellela", ένα είδος παραδοσιακής φωνητικής μουσικής που τραγουδιέται από τους πολεμιστές πριν από την μάχη, αποδίδοντας (ή μεταγράφοντας) το σε ορχηστρική μορφή και καταγράφοντας το 1970 το άλμπουμ "Negus of Ethiopian Sax".

Καθ' όλη την περίοδο της λεγόμενης "χρυσής εποχής" θα δουλέψει με τις μεγαλύτερες ορχήστρες και τραγουδιστές της χώρας, όπως για παράδειγμα με τον περίφημο Alemayehu Eschete.

Το 2004, και μετά το ενδιαφέρον για την Αιθιοπική μουσική που προκάλεσε η κυκλοφορία της γνωστής σειράς "Éthiopiques" θα ξεκινήσει μια μακρόχρονη συνεργασία με την avant-garde/punk μπάντα The Ex, κυκλοφορώντας 2 άλμπουμ και παίζοντας μαζί τους σε πάνω από 100 συναυλίες.
.

"Ολόκληρη η ζωή του ήταν η μουσική. Με το μοναδικό ήχο και την προσέγγισή του, αφήνει πίσω μια αιώνια πηγή έμπνευσης. Θα μας λείψει ". Κάπως έτσι κλείνει η ανάρτηση από την ιστοσελίδα των Ex, από όπου μάθαμε για τον θάνατο του  και την οποία αναδημοσιεύω παρακάτω:
_____________

        

             
                  GETATCHEW MEKURIA : 14 MARCH 1935 – 4 APRIL 2016

Getatchew passed away today at the age of 81 after a musical career of 68 years. He was a truly unique saxophone player. Born in the countryside of Ethiopia, he heard the saxophone on the radio at the age of 13 and went to Addis Abeba straight away. He wanted to play saxophone! And soon after that he got himself into the Municipality Band. Later he played in the Haile Selassie Orchestras, the National Theatre Orchestra and more.

Since 2004 he played regularly with The Ex. It was his choice after hearing us at one of our festivals. He recognized something in our music which reminded him of the early groups he was in, like the Fetan Band (Speed Band). He loved playing with us and for us it was also an incredible experience. He was always totally himself, full-on intense and dedicated. We played more than 100 concerts and made two beautiful albums together.

The last few years his health was not very good. He couldn't really go on tour anymore. As a kind of farewell concert for his fans, we organised a big event in the National Theatre in Addis Abeba. He got lots of attention and respect that night: 1500 people in the audience, three TV stations and a legendary concert. Getatchew was playing while sitting on a chair, but his playing was stronger than ever.

His whole life was music. With his unique sound and approach he leaves behind an eternal inspiration!
We will miss him.
.

The Ex & Friends

----------------------------
     

Πορτογαλία και Αγκόλα (1975 - 2015). Δύο βιβλία και ένα mix.

Και ενώ το "μεταμνημονιακό" καμάρι της Ε.Ε. διέρχεται σοβαρής πολιτικής κρίσης, 40 χρόνια μετά την ανακήρυξη της Αγκόλα ως ανεξάρτητου κράτους (μια μέρα σαν εχθές - 11 Νοε. 1975) η σημερινή Πορτογαλία - αυτή η πάλαι ποτέ κραταιά αποικιακή δύναμη - έχει καταστεί πλέον μια οικονομική αποικία (χρέους) της τέως υπερπόντιας επαρχίας της.

Στο "Os Donos Angolanos de Portugal" οι Jorge Costa, João Teixeira Lopes & Francisco Louçã, περιγράφουν, μεταξύ άλλων, τον ιστό των συμφερόντων και των εταιρικών σχέσεων μεταξύ της Αγκόλα και της πορτογαλικής πολιτικής και επιχειρηματικής ελίτ, κάνοντας μια εξαντλητική έρευνα για αυτό το πλέγμα των συμμαχιών. Επικεντρώνοντας στο σήμερα, σε μια εποχή που η Πορτογαλία βιώνει μια κατάσταση οικονομικής και χρηματοπιστωτικής κρίσης, εστιάζουν ιδιαίτερα στα συμφέροντα της Αγκόλα στην χώρα - τα οποία κατέχουν πλέον σημαντικές θέσεις στον τραπεζικό σύστημα, στους τομείς των τηλεπικοινωνιών, της ενέργειας και των μέσων ενημέρωσης - αναδεικνύοντας παράλληλα και το πως όλο αυτό το πλέγμα (οικονομικών συμφερόντων) λειτουργεί ως ένα είδος "σανίδας σωτηρίας" για το σύστημα, ή ακόμα για ξέπλυμα χρήματος στην Αγκόλα.

Από την άλλη, το "Angola: The Political Economy of a Petro-diamond State (From Afro-Stalinism to Petro-Diamond Capitalism)" του Tony Hodges, παρά το γεγονός ότι γράφτηκε το 2001 και έτσι δεν υπάρχουν σύγχρονες αναφορές τόσο για τις σχέσεις Αγκόλα- Πορτογαλίας όσο και για τον το σημαντικό ρόλο που διαδραματίζει τώρα η Κίνα, αποτελεί μια συνοπτική αλλά και διεξοδική εισαγωγή στην οικονομία της χώρας. Μια ραγδαία αναπτυσσόμενη οικονομία ήδη από τις αρχές του 1990, τότε που το κυβερνών κόμμα - μετά από έναν εμφύλιο που χαρακτηρίστηκε σαν το "Βιετνάμ της Αφρικής" και σχεδόν 20 χρόνια "κρατικού σοσιαλισμού" - υιοθέτησε ένα μοντέλο "αχαλίνωτου καπιταλισμού", στηριζόμενο σε μια μικρή ελίτ που συσσωρεύει τεράστιες περιουσίες από την εκμετάλλευση των διαμαντιών και των κοιτασμάτων πετρελαίου. 

Για την ώρα θα πάμε πίσω στον χρόνο, τότε που ο αγώνας για την απελευθέρωση της Αγκόλα εμφορείτο από άλλα οράματα, και στην ανάδυση αυτής  της νέας αστικής-λαϊκής μουσικής στην τότε Πορτογαλική αποικία, που γεννήθηκε στις εργατικές συνοικίες και παραγκουπόλεις της Lυanda και άνθησε ως τα πρώτα χρόνια της ανεξαρτησίας της.   Επιφυλασσόμενος να επανέλθω στο θέμα  με μια διεξοδικότερη ανάρτηση...

Radio Angola by Nicky Vour on Mixcloud

Δύο προσφυγοπούλες ...

Aziza Brahim

Lagi - Refugee (lyrics):

Ever since I arrived in this world

I have lived as a refugee
Despite moving to the North
I have remained a refugee.
Living in a haimas (tent)
worn-out by time
the haimas a witness of my sensibility and faith.
Look how many souls desire
to finally meet again the eyes that await them.
Here they are in Ivory Coast,
they are refugees.
Every year we see it in Sudan,
a nation of refugees.
In any town of Palestine
here they are refugees.
The troubles are repeated in Mali,
they are refugees.
And the people
here they are, injured,
in Argelia, as refugees.
And the Saharawi resist
today in Argelia,
refugees.

         


Hannah Arendt     The Origins of Totalitarianism
(απόσπασμα από το Κεφάλαιο εννέα: Η παρακμή του έθνους - κράτους και το τέλος των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Μετάφραση: Κοκκίνης Παναγιώτης)

" ... Αν και όλοι φαίνεται να συμφωνούν ότι η δεινή θέση των ανθρώπων αυτών συνίσταται ακριβώς στην απώλεια των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, κανείς δεν φαίνεται να γνωρίζει ποια δικαιώματα έχασαν όταν έχασαν αυτά τα ανθρώπινα δικαιώματα.
Η πρώτη απώλεια που υπέστησαν οι «χωρίς δικαιώματα» ήταν η απώλεια των σπιτιών τους, και αυτό σήμαινε την απώλεια του συνόλου του κοινωνικού πλέγματος στο οποίο γεννήθηκαν και στον οποίο εγκαθίδρυσαν για τον εαυτό τους μια ξεχωριστή θέση στον κόσμο... Ξαφνικά, δεν υπήρχε καμία θέση στη γη όπου οι μετανάστες θα μπορούσαν να πάνε χωρίς τους αυστηρότερους περιορισμούς, καμία χώρα όπου θα μπορούσαν να αφομοιωθούν, κανένα έδαφος όπου θα μπορούσαν να βρουν μια νέα δική τους κοινότητα...
... Η δεύτερη απώλεια που υπέστησαν οι «χωρίς δικαιώματα» ήταν η απώλεια της προστασίας της κυβέρνησης, και αυτό δεν σήμαινε μόνο την απώλεια του νομικού καθεστώτος στην δική τους χώρα, αλλά σε όλες τις χώρες. Οι Συνθήκες της αμοιβαιότητας και των διεθνών συμφωνιών έχουν υφάνει ένα ιστό γύρω από τη γη που καθιστά δυνατή για τον πολίτη της κάθε χώρας να φέρει το νομικό καθεστώς του μαζί του ανεξάρτητα από το πού πηγαίνει ... όποιος δεν το κατέχει πλέον βρίσκει τον εαυτό του έξω από την νομιμότητα συνολικά... "

Kuumba-Toudie Heath: Kawaida

Το LP "Kawaida" είναι ένα από εκείνα τα χαρακτηριστικά Jazz άλμπουμ της Αμερικάνικης ιστορίας στα οποία αποτυπώνονται  οι Αφροκεντρικές αναζητήσεις του δεύτερου μισού της δεκαετίας του 60 (σημαντικό κομμάτι της ΑφροΑμερικάνικης περιπέτειας -μουσικής και όχι μόνο), αλλά και αποτελεί τον προάγγελο -τρόπον τινά- της "post Coltrane" ή Spiritual Jazz περιόδου (βλέπε Strata East, Black Jazz κλπ)

Ο δίσκος, που ηχογραφήθηκε τον Δεκέμβριο του 1969, πρωτοεκδόθηκε το 1970 από την O'Be rec.("πειραματική" μάλλον εταιρεία, χωρίς κάποια άλλη κυκλοφορία), και πιστώνεται στον Kuumba Toudie Heath (πρόκειται για τον "κρουστό" Albert Heath). Θα μπορούσε όμως να αποδοθεί και στον ανιψιό του, και γιο του σαξοφωνίστα Jimmy Heath, τον James Mtume, (συμμετέχουν και οι δύο στο άλμπουμ), μιας και αυτός υπογράφει τις 4 από τις 5 συνθέσεις.

Εκτός από την οικογένεια Heath, η "line up" αυτής της "συνεδρίας" συμπληρώνεται από τον Herbie Hancock, τον μπασίστα Buster Williams (από το μετά-BlueNote σεξτέτο του Herbie), τον Don Cherry, τον κρουστό Ed Blackwell και τον φλαουτίστα Billy Boner.

Εδώ, όλοι οι μουσικοί (με εξαίρεση τον Blackwell) έχουν υιοθετήσει και ένα Swahili όνομα, παραπέμποντας μας έτσι στο πνεύμα του όλου εγχειρήματος.

Albert "Toudie" Heath as Kuumba - Drums / Buster Williams as Mchezaji – Bass / Don Cherry as Msafari – Trumpet / Mtume - Conga, Drums / Herbie Hancock as Mwandisi – Piano / Jimmy Heath as Tayari - Tenor & Soprano Saxphone, arranger / Ed Blackwell – Percussion / Billy Bonner as Fundi - Flute & Percussion

Ο τίτλος του δίσκου είναι μια άμεση αναφορά στην φιλοσοφία του ακτιβιστή και συγγραφέα Maulana Karenga, μια θεωρία που (χωρίς να έχω κάποια ιδιαίτερη γνώση επί του θέματος) αναφέρεται στην πολιτιστική κληρονομιά ως θεμελιώδη πηγή της ταυτότητας των λαών. Kawaida είναι μάλλον ένας διαρκής διάλογος με τις Αφρικανικές κουλτούρες , με δεδομένη τη μεγάλη "ποικιλία" των πολιτισμών, αναζητώντας απαντήσεις στα ζητήματα της ανθρώπινης κοινότητας....

Για όσους ενδιαφέρονται να σημειώσω μόνο πως το άλμπουμ έχει επανεκδοθεί και κάτω από το όνομα  των Herbie Hancock & Don Cherry, με διαφορετικό όμως tracklist.

Congolese - mini mix

                       Καλό Καλοκαιράκι  (λέμε τώρα)!
    Επειδή: Υπάρχουν ασχήμιες, υπάρχουν και Ομορφιές ...

Congolese - mini mix by Nicky Vour on Mixcloud

Seun Kuti, Αρκάς & Sacred Economics - ή αλλιώς: "κάποια βραδιά στο ΔουΝουΤου"

" ... Όταν το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ) πιέζει κυβερνήσεις να ιδιωτικοποιήσουν τις κοινωφελείς υπηρεσίες και να περικόψουν τις δαπάνες, εξωθεί την μετατροπή κοινωνικού κεφαλαίου σε χρήμα.

Για αυτό τον λόγο, στην Αμερική, τόσο οι Δημοκράτες όσο και οι Ρεπουμπλικάνοι επιθυμούν εξίσου το «άνοιγμα νέων αγορών», «την επιβολή των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας», και ούτω καθεξής. Αυτός είναι και ο λόγος που οτιδήποτε ανήκει στα κοινά και δεν είναι διαθέσιμο προς εκμετάλλευση, όπως το πετρέλαιο στο Καταφύγιο Άγριων Ζώων της Αλάσκα, οι τοπικές οικονομίες παραγωγής τροφίμων που προστατεύονται από δασμολόγιο ή οι προστατευόμενες περιοχές της Αφρικής, πρέπει να υπομένει διαρκείς πιέσεις από πολιτικούς, επιχειρήσεις ή λαθροκυνηγούς ...

... Η οικονομική κρίση που αντιμετωπίζουμε σήμερα οφείλεται κατά πολύ στο γεγονός ότι δεν έχει μείνει σχεδόν κανένα κοινωνικό, πολιτιστικό, φυσικό και πνευματικό κεφάλαιο για να μετατραπεί σε χρήμα. Αιώνες σχεδόν συνεχούς δημιουργίας χρήματος μας έχουν αφήσει τόσο φτωχούς σε πόρους που δεν μας έχει μείνει τίποτα άλλο να πουλήσουμε. Τα δάση μας έχουν καταστραφεί ανεπιστρεπτί, τα εδάφη μας έχουν εξαντληθεί και τα υλικά τους έχουν μεταφερθεί από τη βροχή στη θάλασσα, οι ψαρότοποι έχουν υπεραλιευτεί και η ανανεωτική ικανότητα της γης να ανακυκλώνει τα απόβλητά μας έχει κορεστεί. Ο πολιτιστικός θησαυρός των τραγουδιών και των παραμυθιών μας, των φωτογραφιών και των εικόνων, έχει λεηλατηθεί και δεσμευθεί από τα πνευματικά δικαιώματα. Κάθε έξυπνη φράση που μπορείτε να σκεφτείτε είναι ήδη σλόγκαν...

... Ένας αρχαίος κινεζικός μύθος μας βοηθάει να καταλάβουμε αυτό που συμβαίνει. Λέει πως υπήρξε ένα τέρας, που ονομαζόταν tao tei, το οποίο είχε καταληφθεί από μια ακόρεστη όρεξη. Έφαγε κάθε πλάσμα γύρω του, ακόμη και την ίδια τη γη, αλλά συνέχισε να πεινάει. Έτσι, στράφηκε τελικά στον εαυτό του, τρώγοντας τα χέρια του, τα πόδια του και τον κορμό του, αφήνοντας μόνον το κεφάλι του.

Ένα κεφάλι δεν μπορεί να ζήσει χωρίς το σώμα. Το οικονομικό κεφάλαιο, αντιμέτωπο με την εξάντληση της μη εκχρηματισμένης επικράτειας του κοινού πλούτου που καταναλώνει, έχει αρχίσει να καταβροχθίζει το σώμα του: τη βιομηχανική οικονομία που υποτίθεται ότι υπηρετεί. Αν το εισόδημα από την παραγωγή αγαθών και υπηρεσιών δεν επαρκεί για να εξυπηρετήσει το χρέος, τότε οι πιστωτές κατάσχουν περιουσιακά στοιχεία. Αυτό είναι που έχει συμβεί τόσο στην αμερικανική οικονομία όσο και παγκοσμίως. Τα ενυπόθηκα δάνεια, για παράδειγμα, αντιπροσώπευαν αρχικά τον δρόμο για να αποκτήσει κάποιος τη δική του κατοικία, καθαρή και απαλλαγμένη βάρους, ξεκινώντας με ένα 20 τοις εκατό της καθαρής εμπορικής αξίας του ακινήτου. Σήμερα λίγοι τολμούν να ονειρευτούν ότι κάποτε θα ξεπληρώσουν το στεγαστικό τους δάνειο και αρκούνται μόνο στην ατελείωτη αναχρηματοδότησή του, πληρώνοντας νοίκι στην ουσία για το σπίτι τους στην τράπεζα. Σε παγκόσμιο επίπεδο, οι χώρες του Τρίτου Κόσμου βρίσκονται σε παρόμοια κατάσταση, καθώς αναγκάζονται να ξεπουλήσουν τον εθνικό τους πλούτο και να διαλύσουν τις κρατικές κοινωνικές υπηρεσίες στο πλαίσιο προγραμμάτων λιτότητας που τους επιβάλλει το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ). Όπως ακριβώς όλος ο παραγωγικός σας μόχθος, όπως ίσως αισθάνεστε, είναι στην υπηρεσία της εξόφλησης των χρεών σας, έτσι και ολόκληρη η οικονομία αυτών των κρατών είναι προσανατολισμένη στην παραγωγή εμπορευμάτων για να εξοφληθεί το εξωτερικό τους χρέος.

Τα μέτρα λιτότητας του ΔΝΤ είναι εντελώς ανάλογα με ένα πλάνο εξόφλησης χρέους που έχει επιβληθεί με δικαστική απόφαση. Λένε, «Θα πρέπει να ζήσεις με λιγότερα, να εργαστείς περισσότερο, και να αφιερώσεις ένα μεγαλύτερο ποσοστό του εισοδήματός σου για τις δόσεις του χρέους. Θα μου δώσεις ό, τι έχεις στην κατοχή σου και θα παραδώσεις όλα τα μελλοντικά σου κέρδη σε μένα!» Οι συντάξεις των εργαζομένων, οι μισθοί των εκπαιδευτικών, τα ορυκτά, το πετρέλαιο, όλα στρέφονται προς την εξυπηρέτηση του χρέους..."

Όλα αυτά και άλλα πολλά εδώ: Sacred Economics by Charles Eisenstein

Κερί και χρυσάφι από την Αιθιοπία

Λίγα πράγματα, έτσι όπως τα αναζήτησα μέσω google, τα «αποδελτίωσα», τα ψευτομετάφρασα και τα «προχειρο-σύραψα», προσπαθώντας να σκιαγραφήσω μία από τις σημαντικότερες Αιθιοπικές παραδόσεις για τις οποίες δεν βρήκα καμία αναφορά στα ελληνικά. Και επειδή όλο αυτό δεν αποτελεί σε καμία περίπτωση μια εμπεριστατωμένη αναφορά στο ζήτημα, (για αρκετές όψεις του πράγματος απέφυγα να επεκταθώ λόγω της ρηχότητας που θα τις προσέγγιζα – περισσότερο ψιλοτσιμπολογώ από ΄δω και από ‘κει δηλαδή) προσδοκώ πως κάποιος θα κάνει αυτή την δουλειά πολύ καλύτερα στο μέλλον. 

Ο λόγος λοιπόν για την "Seminna-werq" (wax and gold), μια ποιητική–λογοτεχνική μορφή της Αιθιοπίας με "διττή διάσταση".

Η τεχνική "wax and gold " φέρεται να αποτελεί τη βασική δομή της Αιθιοπικής ποίησης, αλλά πολλές φορές και του προφορικού λόγου, στην οποία εκτός από την προφανή έννοια του κειμένου (το «κερί»), υπάρχει και μια άλλη έννοια (ο «χρυσός») κρυμμένη καλά μέσα σε αυτό. Η έκφραση «Wax και Gold" είναι μια μεταφορά που παίρνει το όνομά της από την εργασία του χρυσοχόου: ο χρυσός εκκρίνει φυσικό κερί κατά τη διάρκεια του καθαρισμού και το κερί σκληραίνει σχηματίζοντας ένα κέλυφος γύρω από το χρυσό. Ως εκ τούτου, για να φτάσουμε στην πιο αγνή πηγή του χρυσού, κάποιος πρέπει να σπάσει το κερί.

Πρόκειται τόσο για την φαινομενική-"εικονιστική" έννοια των λέξεων, έτσι όπως αυτές χρησιμοποιούνται στην Αμαρική διάλεκτο (γλώσσα της Αιθιοπίας), όσο και για την περισσότερο ή λιγότερο κρυφή σημασία τους. Η γλώσσα προσφέρεται για λογοπαίγνια και κρυφά νοήματα, δεδομένου ότι πολλά ρήματα έχουν διπλή ή τριπλή ερμηνεία λόγω των κρυφών παραλλαγών στο «βασικό στέλεχος» τους, όπως για παράδειγμα ο διπλασιασμός ορισμένων συμφώνων. Ο ακροατής θα πρέπει να δώσει ιδιαίτερη προσοχή. Αν παρερμηνεύει το πλαίσιο, που πολλές φορές υπάρχει στην επόμενη πρόταση, τότε αποτυγχάνει να διακρίνει το λογοπαίγνιο. Για τον λόγο αυτό αποτελεί, εκτός όλων των άλλων, και μια μορφή ψυχαγωγίας, μια ανεξάντλητη πηγή "χιούμορ".

Υπάρχουν αρκετές αναφορές ως προς την ανάγκη που γέννησε αυτή την τεχνική, το περιεχόμενο της και την σύνδεση της με την μάθηση, την ελληνική φιλοσοφία ή τον χριστιανισμό. Ωστόσο θα μείνω σε αυτό που μου φαίνεται πως έχει να κάνει με την "ανθρωπολογική" διάσταση του θέματος. Δηλαδή ότι συνιστά μια, εμπεδωμένη για αιώνες ίσως, τεχνική διεξόδου σε δύσκολες καταστάσεις (πχ: κοινωνική καταπίεση, αίσθηση απειλής ή κινδύνου κλπ). Πολύ δε περισσότερο, καθώς είναι βασισμένη στο λογοπαίγνιο στην ασάφεια και στον υπαινιγμό, αποτελεί  μια μορφή «στρατηγικής επιβίωσης» των ανθρώπων στην καθημερινή τους ζωή, στον βαθμό που όχι σπάνια καλούνται να ζήσουν, να συμβιβαστούν ή να συμφιλιωθούν (κατά κάποιον τρόπο) με καταπιεστικές συνθήκες. Έτσι θα την συναντήσουμε να "ασκείται" τόσο αμυντικά -με σκοπό την υπεράσπιση της ιδιωτικής σφαίρας από εξωτερικές παρεμβάσεις, όσο και ως ένα κεκαλυμμένο μέσο αμφισβήτησης της όποιας εξουσίας. Από την άλλη πλευρά όμως δεν είναι λίγες οι φορές που γίνεται εργαλείο στα χέρια αυτών ακριβώς των εξουσιών, κάτι που φάνηκε ιδιαίτερα έντονα κατά  την τελευταία  πολιτική περίοδο της χώρας, κυρίως σε εκείνο το γνωστό παιχνίδι του κοινωνικού και πολιτικού «κρυφτό». 

Πάντως αρκετοί είναι αυτοί που «ερίζουν» στις μέρες μας αναφορικά με την κοινωνική και φιλοσοφική σημασία του "Wax and Gold", ιδιαίτερα πάνω στα ζητήματα της απόκρυψης (κρυψίνοιας) και της ασάφειας, της προώθησης του ατομικισμού ή της κοινωνικής αμυντικότητας, της σχέσης με την εξουσία, αλλά και για το κατά πόσο η ύπαρξη και διατήρηση μια τέτοιας παράδοσης προάγει η όχι τον διάλογο για τα δημόσια πράγματα ή ακόμα και αν"σαμποτάρει" το εκσυγχρονιστικό αίτημα που θέτει η πολιτική εξουσία. 

“Wax and Gold isn’t just about demonstrating one’s wit and intelligence, it’s also a useful way for Ethiopians to say what they want in a culture where direct criticism is often considered unforgivable, especially by those in power.”         

Ξαναγυρνώντας στην τεχνική του “Wax and gold” αξίζει να σημειώσουμε πως αυτή χρησιμοποιήθηκε ευρέως και στην Αιθιοπική μουσική, σε μια προσπάθεια να παρακαμφθεί η εκάστοτε λογοκρισία. Ιδίως την περίοδο 1974–1991, περίοδος που έμεινε γνωστή ως “Derg Era”, αλλά και στα χρόνια της βασιλείας του Selassie. Έτσι μέσα από τραγούδια που το προφανές τους ήταν ο έρωτας, η αγάπη κλπ ασκούνταν πολλές φορές ένα είδος κριτικής κατά των κυβερνώντων και των πολιτικών ή κοινωνικών συνθηκών..
Ένα από τα "ατυχή" παραδείγματα αυτής της χρήσης είναι η περίπτωση του Tlahoun Gessesse,  που εκεί γύρω στις αρχές του '60 βρέθηκε για μερικές βδομάδες στην φυλακή λόγω ενός ερωτικού τραγουδιού που ονομαζόταν "Altchalkoum" ("Δεν αντέχω πια"). 

Μια ιστορία αγάπης που στην πραγματικότητα μιλούσε για το καθεστώς.

Μιας και το συγκεκριμένο κομμάτι δεν υπάρχει κάπου να το ακούσουμε, ας απολαύσουμε τον σπουδαίο Tilahun Gessesse, σε ένα απόσπασμα (και μια συγκινητική ερμηνεία) από την τηλεοπτική μετάδοση της εμφάνιση του στο Θέατρο Fikir Hager το 1977, λίγο πριν τα αιματηρά γεγονότα που σημάδεψαν την αυγή της «Derg Era”...

                     

Κλείνω με ένα ακόμα παράδειγμα δημοφιλούς μουσικού ο οποίος συνέλαβε την ουσία της ποιητικής παράδοσης της Αιθιοπίας, και που ερμηνεύοντας τραγούδια αγάπης ασκούσε "υπόρρητα" ή υπαινικτικά μια πολιτικοκοινωνική κριτική. Αυτό του  Muluken Melesse: 

Tenesh Kelbe Lay

Please, leave my heart alone.

Why don't you leave my heart alone?

I want to be free like other human beings.

Something which I don't understand.

What did I see that stung me so?

I have seen beyond beauties, but I have been stung still by your love.

Your love disarms me.

Everything looks so nice on her.

Her beauty is misleading.

I love the way you dance seksta, shaking your lovely neck and shoulders.

Saddle my horse, so that I can ride to her and drink deep of the feast of her love.

                      

Gnawa Fusion

" ... The Gnawa have, over many generations, productively negotiated their forced presence in Morocco to create acceptance and group solidarity. Unlike the conventional question in Black America, “Who are we?,” the Gnawa ask, “Who have we become?” Similar to the model of “creolization” – the integration of freed black slaves into the French cultural landscape of the American state of Louisiana , the Gnawa have created a model of their own creolization and integration into the Moroccan social landscape. This is one of the most crucial and striking differences between blacks in America and blacks in Morocco.

Over the past fifty years in North Africa, Gnawa music, like the blues in America, has spread and attracted practitioners from other ethnic groups, in this case Berber and Arab. Although most present-day Gnawa musicians aremetisse and speak Arabic and Berber, some West African religious words and phrases do survive even though their meaning is lost. In Morocco, Gnawa music is found mainly where black people live in a relatively large number; large enough to form a distinctive community like the ones in Marrakech and Essaouira. 
These two cities are known historically to have had slave markets connected to the trans-Saharan slave trade ...

... Recently, Western musicians interested in African traditional music, have “discovered” the music of the Gnawa. As a result, many collaborations have ensued with famous jazz artists such as Randy Weston. The Gnawa are modernizing their style to make it more secular and with more commercial appeal. With these recent developments and their appeal to tourists, the Moroccan government in 1997established The Gnawa and World Music Festival in Essaouira... "   from  Afropop Worldwide

more here: http://www.afropop.org/9305/feature-gnawa-music-of-morocco/

Gnawa Fusion by Nicky Vour on Mixcloud

Tezeta, η Αρμένικη κοινότητα της Αιθιοπίας, η Arba Lijoch & ένα "EthioMix"

Κλίμακες ή σκάλες στην Δυτική μουσική, τρόποι ή δρόμοι στην καθ' ημάς Ανατολή, ράγκα στην Ινδία και πάει λέγοντας. Μιλώντας για την Αιθιοπική μουσική με την λέξη "kinit" αναφερόμαστε τόσο στην κλίμακα που χρησιμοποιείται όσο και στο κούρδισμα των μουσικών οργάνων, δεδομένου ότι ορισμένα από τα παραδοσιακά έγχορδα της χώρας δεν έχουν τάστα (π.χ. krar, begena, και masekno), οπότε οι χορδές πρέπει να συντονίζονται κάθε φορά στην δεδομένη κλίμακα. Κατά την διάρκεια του 20ου αιώνα, περίοδο μεγάλης άνθησης και "εξευρωπαϊσμού" της εν λόγω μουσικής, οι παραδοσιακές αυτές κλίμακες αντιστοιχήθηκαν κατά κάποιο τρόπο στο συγκερασμένο μουσικό σύστημα, έτσι που σήμερα να μπορούμε να τις αποδώσουμε με τα δυτικά μουσικά σύμβολα.
Μία λοιπόν από τις πλέον δημοφιλής πεντατονικές κλίμακες  της Αιθιοπίας είναι και η Tezeta ή Tizita, που την συναντάμε σε 2 τύπους (major & minor) ως εξής: 
             Full Tizita: C - D - E - G -  A.    Half Tizita: C - D - Eb - G - Ab.
(Να σημειώσουμε πως η Full Tizita είναι ίδια ακριβώς με την γνωστή ματζόρε πεντατονική κλίμακα - ιονικός δρόμος, πράγμα που δεν ισχύει και για την Half Tizita σε σχέση με την αντίστοιχη και ευρέως διαδεδομένη μινόρε πεντατονική)
Tezeta ονομάζεται επίσης και εκείνη η μορφή τραγουδιού ή μπαλάντας που βασίζεται στον ομώνυμο μουσικό δρόμο, ένα είδος που έχουν ερμηνεύσει πλείστοι Αιθίοπες καλλιτέχνες και που μας έγινε ιδιαίτερα γνωστό μέσα από τον 10ο τόμο της σειράς Ethiopiques.

Tezeta μια Αμχαρική λέξη που μπορεί να αποδοθεί ως "Η Μνήμη μου - My Memory", αλλά σημαίνει πολύ περισσότερα. Αποπνέει μια αίσθηση νοσταλγίας που μπορεί να χαθεί στη μετάφραση. Γι' αυτήν ακριβώς την διττή σημασία της έχει αποτελέσει και τον τίτλο των απομνημονευμάτων αρκετών συγγραφέων.
Τον ίδιο τίτλο φέρει και το αυτοχρηματοδοτούμενο ντοκιμαντέρ "T E Z E T A [The Ethiopian Armenians]" (νομίζω πως είναι ακόμα στα σκαριά) του ανεξάρτητου κινηματογραφιστή Aramazt Kalayjian, που ζει και εργάζεται στην Αντίς Αμπέμπα, το οποίο διερευνά την συλλογική μνήμη της Αρμένικης κοινότητας της Αιθιοπίας, τις ρίζες και τις προοπτικές της, με όχημα την ανεκτίμητη συνεισφορά των Αρμενίων στην αιθιοπική κουλτούρα και ιδιαίτερα στην σύγχρονη μουσική της χώρας.
(Περισσότερες πληροφορίες για αυτή την προσπάθεια εδώ)
Πρόκειται για ιστορία που ξεκινάει από την εποχή του αυτοκράτορα Haile Selassie και της αυτοκρατορικής ορχήστρας των "Arba Lijoch" (αποτελούμενης από 40 ορφανά Αρμενόπουλα τα οποία είχαν διασωθεί από την γενοκτονία του 1915 και στην συνέχεια υιοθέτησε ο Selassie), συνεχίζεται με τον Κεβόρκ Ναλμπαντιάν (εκπαιδευτή της Arba Lijoch & συνθέτη του πρώτου εθνικού ύμνου της Αιθιοπίας) - και αργότερα με τον ανιψιό του Nerses (καλλιτεχνικό διευθυντή του Εθνικού Θεάτρου & μέντορα πολλών μουσικών όπως για παράδειγμα ο θρυλικός Alemayehu Eshèté) - φτάνοντας ως τα σήμερα.
Τόσο οι προαναφερθέντες όσο και αρκετά ακόμα μέλη της Αρμένικης κοινότητας της Αιθιοπίας (όπως οι: Sona Stordio - δίδαξε πιάνο σε πολλούς Αιθίοπες μουσικούς, Ashkhen Avakian - υπηρέτησε στο διοικητικό συμβούλιο της Yared School, της μόνης μουσικής σχολής πανεπιστημιακού επιπέδου της χώρας, Hagop Manougian - μεταξύ άλλων διετέλεσε και επικεφαλής της Police Academy Band, κλπ) συνεισέφεραν τα µέγιστα στην ανάπτυξη της καλλιτεχνικής  παιδείας της Αιθιοπίας και στο μουσικό θαύμα που ονομάζεται "Golden Age of Ethiopian Music".
 Όλα αυτά όμως μέχρις ότου η "Σοβιετία" και ο Μενγκίστου Χαϊλέ Μαριάμ κάνουν το δικό τους "θαύμα" ... 
   

◄●►◄●►◄●►◄ ● ►◄●►◄●►◄●►◄●►◄●►◄●►◄●►◄●►◄ ● ►◄●►

Και η ιστορία της Arba Lijoch, έτσι όπως αυτή δημοσιεύτηκε στο "ιντερνετικό" Αρμένικο περιοδικό: armenika.gr ( εδώ )

" ... Η ασυνήθιστη ιστορία μιας φιλαρμονικής η οποία αποτελείτο από 40 ορφανά Αρμενόπουλα τα οποία είχαν διασωθεί από την γενοκτονία του 1915 ... Αυτός ο ιδιόμορφος σχηματισμός, θα συμμετείχε σε όλες τις επίσημες τελετές και θα ευεργετείτο για μεγάλο χρονικό διάστημα έχοντας το προνόμιο να είναι το μόνο εξουσιοδοτημένο μουσικό σχήμα –δυτικής μουσικής- της χώρας.

Ήταν 6 Σεπτεμβρίου του 1924, όταν ο Χαϊλέ Σελασιέ ο Α΄ ήταν ακόμη αντιβασιλέας. Γεννημένος ως Ρας Ταφάρι Μεκόνεν, αποβιβάστηκε στην Αντίς Αμπέμπα προερχόμενος από το Πορτ Σάιντ, συνοδευόμενος από 40 νέους, οι οποίοι κατά βάση επρόκειτο να ανανεώσουν το παραδοσιακό μουσικό τοπίο της Αιθιοπίας. Μερικούς μήνες νωρίτερα, ο μέλλων τελευταίος βασιλέας της Αιθιοπίας βρισκόταν στην Ιερουσαλήμ, πρώτο σταθμό ενός πολύμηνου διπλωματικού περίπλου, ο οποίος θα τον οδηγούσε από το Παρίσι στην Αθήνα, περνώντας από Λονδίνο, Ρώμη και Κάιρο. Υποδεχόμενος από μια ορχήστρα χάλκινων οργάνων, γοητεύθηκε αμέσως και ταυτόχρονα θυμήθηκε ότι κατά το παρελθόν ο προκάτοχός του αυτοκράτωρ Μενελίκ (Menelik), είχε και αυτός χρησιμοποιήσει τις υπηρεσίες μιας ορχήστρας πνευστών οργάνων, η οποία του είχε προσφερθεί από τον Νικόλαο τον Β΄ για τη νίκη του επί των Ιταλών (1896). Όμως, αυτή εδώ η ορχήστρα δεν έμοιαζε καθόλου με άλλες, καθώς επρόκειτο για έναν σχηματισμό ο οποίος αποτελείτο από 40 ορφανά που είχαν γλυτώσει από τη γενοκτονία των Αρμενίων, την οποία είχαν διαπράξει οι Νεότουρκοι το 1915.

Μουσική Διείσδυση

Ο Χαϊλέ Σελασιέ, εξαιρετικά εντυπωσιασμένος, δεν είχε παρά μόνον μια σκέψη: Να φέρει αυτή την ορχήστρα υπό το όνομα: «Arba Lijoch» (τα 40 παιδιά) στην Αντίς Αμπέμπα. Όχι για απλή επίδειξη, αλλά ως μόνιμη φιλαρμονική ορχήστρα. Για τον λόγο αυτό, ζήτησε από τον αρμένιο Πατριάρχη της Ιερουσαλήμ Γεγισέ Τουριάν, ο οποίος τον φιλοξενούσε, την εξουσιοδότησή του για να υιοθετήσει τους εφήβους οι οποίοι διέμεναν στο αρμενικό μοναστήρι του Αγίου Ιακώβου της Ιερουσαλήμ και στον οποίο υποσχέθηκε ότι θα τους χορηγηθεί -μεταξύ άλλων- και μουσική παιδεία. Ο Πατριάρχης δέχθηκε πρόθυμα αφού υπέγραψαν και το απαραίτητο συμβόλαιο. Έκτοτε, αυτή η μουσική διείσδυση στην Αιθιοπία έτεινε να προκαλέσει μια νέα αντίθεση πολιτισμών, μεταξύ της παράδοσης του Κrar (λύρα, άρπα...) και αυτής της εισαγόμενης, από τον ίδιο τον Νεγκούς, δυτικής μουσικής στο όνομα του εκσυγχρονισμού. Πράγματι, όλο το επίσημο μουσικό τοπίο επρόκειτο να αλλάξει και να εξαπλωθεί στην αιθιοπική κοινωνία. Αλλά μόνο οι προτιμητέοι από τον αυτοκράτορα Αρμένιοι επιτρεπόταν να μνημονεύονται, ενώ απαγορευόταν η σύσταση άλλων ανεξάρτητων σχημάτων. Έμμισθοι, οι «Arba Lijoch» συμμετείχαν σε όλους τους θεμελιώδεις μουσικούς σχηματισμούς (στην αυτοκρατορική φρουρά, στο στρατό, στην αστυνομία, στο δήμο και στο θέατρο Χαϊλέ Σελασιέ). Επίσης, στα 1950, η τζαζ και το R’n’b εισάγονται στις νυκτερινές μπουάτ της Αντίς Αμπέμπα, έως το στρατιωτικό πραξικόπημα του 1974. Αυτή η χρυσή εποχή θα επιτρέψει την εκκόλαψη ταλέντων της Αιθιοπίας όπως των: Getatchew Mekurya, Mulatu Astatqe με την «Εthiojazz» του και Mahmoud Ahmed.

Οι Ναλμπαντιάν

Αλλά ας επανέλθουμε στη μουσική εκπαίδευση των «Arba Lijoch». Για να τιμήσει την υπογραφή και την υπόσχεση την οποία είχε δώσει στον Πατριάρχη της Ιερουσαλήμ, ο Χαϊλέ Σελασιέ προσέλαβε τον Κεβόρκ Ναλμπαντιάν, καθηγητή μουσικής και διευθυντή χορωδίας, εξαίρετο γνώστη της μουσικής τέχνης, συνθέτη και ενορχηστρωτή. Και αυτός επίσης δραπέτευσε από την Τουρκία μετά τη γενοκτονία και για πολλά χρόνια περιεπλανάτο από χώρα σε χώρα προτού διακριθεί στο Κάιρο.
Ένα χρόνο μετά την άφιξή του στην Αντίς Αμπέμπα, ο διευθυντής Ναλμπαντιάν ανανέωσε το συμβόλαιό του. Η φιλαρμονική των 40 ορφανών ήταν επί τέλους έτοιμη και καθιερώθηκε ως η πρώτη επίσημη ορχήστρα της Αιθιοπίας. Μια ορχήστρα, η οποία προκαλούσε αν όχι το θαυμασμό, το λιγότερο την έκπληξη του κόσμου όταν, κατά τις προηγηθείσες μετακινήσεις της βασίλισσας Ζewditou, τα φερόμενα από τους «λευκούς» απαστράπτοντα χάλκινα όργανα διέσχιζαν τους δρόμους της πρωτεύουσας παιανίζοντας δυνατά.
Ο Κεβόρκ Ναλμπαντιάν δεν περιορίστηκε μόνο στη μουσική διδασκαλία. Συνέθεσε κατά παραγγελία του Χαϊλέ Σελασιέ τον Εθνικό Ύμνο και τα εμβατήρια προς τιμήν του μέλλοντος Νεγκούς και της βασίλισσας Μένεν5. Εξίσου αφοσιώθηκε στην εκλαΐκευση της αιθιοπικής μουσικής με τις ενορχηστρώσεις και τις συνθέσεις του και έμελλε να είναι ο επικεφαλής μιας σπουδαίας γενιάς αρμενίων μουσικών και διαμορφωτών προερχόμενης από τους «Arba Lijoch» - όπως αυτής του Γκαραμπέτ Χαγκασμαζιάν και ο οποίος θα ανελάμβανε τη θέση του διευθυντού της φιλαρμονικής των φρουρών της ειρήνης της Αντίς Αμπέμπα.
Ακόμη, φρόντισε να έρθει στην Αιθιοπία μέρος της οικογένειάς του, όλοι μουσικοί, εκ των οποίων ο ανηψιός του Νερσές Ναλμπαντιάν γεννημένος το 1915, αυτοδίδακτος, μέλλων διευθυντής της μεγάλης ορχήστρας της πρωτεύουσας και του μουσικού θεάτρου «Χαϊλέ Σελασιέ» (1955) – όπως αναφέρει ο Francis Falceto στο έργο του: «Ένας αιώνας σύγχρονης μουσικής στην Αιθιοπία» (Cahiers d’ Etudes Africaines, 2002) - και άξιος συνεχιστής του έργου του πατέρα του. Η μουσική της Αιθιοπίας του οφείλει τα μέγιστα.

                                               Μια Αναγνωρίσιμη Μουσική 

Ποτέ, η Αιθιοπία δεν είχε γνωρίσει ένα τέτοιο πολιτιστικό «εργαστήρι» το οποίο παρουσίαζε ένα ρεπερτόριο ξεκινώντας από στρατιωτικά εμβατήρια, περνώντας στους γαλλικούς λαϊκούς ήχους της εποχής και στις εμπνεύσεις της ανατολής, προερχόμενες από την αρμενική λαϊκή μουσική. Εξ’ άλλου, με τη σφραγίδα του Νερσές καθώς και με την ωριμότητα και τις αποχρώσεις της αιθιοπικής μουσικής, σήμερα είναι παγκοσμίως αναγνωρίσιμη.

Και καθώς η μουσική ισούται με την «καταγραφή», ένας ακόμη Αρμένιος ονόματι Γκαρμπίς Χαϊγκαζιάν εισήγαγε τις πρώτες ηχογραφήσεις των μεγαλυτέρων επιτυχιών εκτελεσμένων από το θεσμοθετημένο σχήμα των Brass-Band, οι οποίες αργότερα μεταπωλήθηκαν στα μέλη της αυτοκρατορικής οικογένειας και της άρχουσας τάξης. Υπενθυμίζουμε ότι η πρώτη φιλαρμονική εισήχθη στην Αιθιοπία το 1875 στην Χαράρ, τόπο γεννήσεως του Χαϊλέ Σελασιέ, όπου στάθμευε μια αιγυπτιακή φρουρά.... "

◄●►◄●►◄●►◄ ● ►◄●►◄●►◄●►◄●►◄●►◄●►◄●►◄●►◄ ● ►◄●►

 Και ένα "mix" που ανέβασα πριν 2-3 βδομάδες στο mixcloud και δράττομαι της ευκαιρίας να το αναρτήσω και εδώ. Καλή Ακρόαση !
           
             Deep & Soulful Sounds from the "Golden Age" of Ethiopian music

Ethio Deep by Nicky Vour on Mixcloud

Artur Nunes - The Spiritualist

Καθ΄όλη την διάρκεια της δεκαετίας του 60 & των αρχών του 70, και ενώ η υπόλοιπη Αφρική είχε πλέον απελευθερωθεί, η φασιστική δικτατορία της Πορτογαλίας και του Antonio de Oliveira Salazar αντιστεκόταν ακόμα σθεναρά στο αίτημα και στον αγώνα για ανεξαρτησία των αποικιών της, όπως αυτών της Αγκόλα ή της Γουινέα Μπισσάου. Και αυτό μέχρι την πτώση της και την αλλαγή του πολιτικού σκηνικού από την "Επανάσταση των Γαρυφάλλων", το 1974.
Και ειναι αυτή η περίοδος κατά την οποία η μουσική της Ανγκόλας γνωρίζει μια τεράστια άνθηση, εμφορούμενη τις περισσότερες φορές από το πνεύμα της Ανεξαρτησίας, έχοντας μπολιάσει τα τοπικά ιδιώματα των semba & rebita με την Βραζιλιάνικη σάμπα, την Κογκολέζικη ρούμπα αλλά και την μελαγχολία του Πορτογαλικού fado.
Soul of Angola: Anthologie de la musique angolaise 1965/1975 (Lusafrica):
At that time [in Luanda] one might be just as likely to hear “lamentos” (ballads, essentially about love but which might also touch on social issues), a droll and rousing semba, or the languorous semba-rumba. Artur Nunes, known as “the Spiritualist” because his voice sounded like a singer of sacred music, is without doubt the “Mr. Lamento” of Angola, although he also explored the intricacies of the semba.

Ο συνθέτης & τραγουδιστής με την "αγγελική φωνή' Artur Nunes υπήρξε ένας από τους θρύλους αυτής της εποχής, που μαζί με τους κατά τι μεγαλύτερους ομότεχνους του David Zé & Urbano de Castro (τρεις μουσικοί που τις περισσότερες φορές αναφέρονται από κοινού) ήταν μέρος μιας γενιάς που έζησε και δημιούργησε σε αυτή την "ρομαντική" επαναστατική περίοδο.
Γιος του Arthur Manuel Nunes και της Jose Maria Luisa Fernandes Neto  ο Artur γεννήθηκε στις 17 Δεκεμβρίου 1950 στην κουβανική περιοχή της Sambizanga, γειτονιά που του πυροδότησε την αγάπη για τη μουσική, αλλά και συνέβαλε καθοριστικά στην πολιτική του ευαισθητοποίηση (οι Επιτροπές της Λαϊκής Εξουσίας του απελευθερωτικού κινήματος MPLA είχαν τότε μεγάλη δράση και επιρροή  σ' αυτές τις παραγκουπόλεις).
Από μικρός θα ασκήσει την τέχνη του κλειδαρά, όμως η μουσική ήταν αυτή που θα τον κερδίσει στα 14 του χρόνια, μαθαίνοντας κιθάρα δίπλα στον Sissi Mindo. Θα ζήσει  έντονα τις πολιτιστικές εκδηλώσεις της γειτονιάς του, συμμετέχοντας σε αρκετές απ' αυτές και το 1970  θα ενταχθεί  στους "Luanda Show", με τους οποίους ξεκινάει ουσιαστικά η μουσική του περιπέτεια. Γύρω στο 1972 θα ακολουθήσει "σόλο καριέρα"  συνεργαζόμενος παράλληλα με σπουδαία συγκροτήματα της εποχής, όπως οι "Africa Ritimos", "Os Kiezos", "Jovens Do Prenda"  κλπ.

Είναι τότε που θα αρχίσει να γράφει και  να ερμηνεύει τραγούδια για  την αγάπη, τις κοινωνικές συγκρούσεις, τον θάνατο, την τύχη ή την ατυχία στη ζωή, αλλά και για  την  κοινωνική αδικία,  την βία του αποικιακού συστήματος και την πολιτική χειραφέτηση.
Κομμάτια  όπως τα  “Laura”, “Mana”, “Zinha”, “Kitadi Kiami”, “Anangola”, “Belina”, “Ó Jota”, “Chico Io”, “Mena”, “Ngongo”, “Ku muxito”, “Tia”, “Mukila uami”, “Kalumba kami”, “Dituzu”, “Kizua ki ngui fuá” e “Njila ia kuaku” είναι χαρακτηριστικά αυτού του πνεύματος, αρκετά εκ των οποίων συμπεριλαμβάνονται στις συλλογές "Soul of Angola", "Angola 70s"  κλπ.
Καλλιτέχνης με ιδιαίτερη γνώση  και αγάπη για τις παραδόσεις της πατρίδας του επεδίωξε να ενσωματώσει το επικοινωνιακό και ποιητικό πλούτο των Kimbundu στα κείμενα των τραγουδιών του, πολλά από τα οποία  ήταν εμπνευσμένα από τα kombas - τις τελετές κηδειών και τα μοιρολόγια που τραγουδούσαν οι γυναίκες - πράγμα που του προσέδωσε και το προσωνύμιο "The Spiritualist".
Μέχρι και το 1976 ο Artur θα καταγράψει 12 singles 45 στροφών και τα τραγούδια "UA mua UE Ngola" και "Ana Ngola IA dila"- μέρος της συλλογής "Rebita 75, προτού το νήμα της ζωής κοπεί τόσο  πρόωρα (σε ηλικία 27  ετών) και σε μια τόσο σκοτεινή ιστορική περίοδο....
Περίοδο που η Αγκόλα μπαίνει στην δίνη ενός καταστροφικού εμφυλίου πολέμου, ο οποίος θα κρατήσει δεκαετίες και θα στοιχίσει την ζωή εκατοντάδων χιλιάδων ανθρώπων. Και ενώ ο συνασπισμός των τριών απελευθερωτικών κινημάτων που ανέλαβε την εξουσία μετά την Επανάσταση των Γαρυφάλλων είχε καταρρεύσει σχεδόν αμέσως - αποτέλεσμα του διαφορετικού πολιτικού προσανατολισμού τους  (φιλοσοβιετικός - φιλοδυτικός) - δίνοντας την θέση του στις αναμετάξυ τους εχθροπραξίες, η χώρα μετατρεπόταν σταδιακά σε γήπεδο ενός ακόμα θερμού επεισοδίου του Ψυχρού Πολέμου. Παράλληλα το κυρίαρχο MPLA είχε μόλις "ασπαστεί" τον μαρξισμό-λενινισμό, πράγμα που οδήγησε σε βίαιες συγκρούσεις στο εσωτερικό του και στην απόπειρα του πραξικοπήματος της 27ης Μαΐου 1977.
Κατα την διάρκεια αυτού του πραξικοπήματος - και των τραγικών γεγονότων που το ακολούθησαν - τόσο ο Artur Nunes όσο και οι συνοδοιπόροι του David Zé & Urbano de Castro, θα χάσουν την ζωή τους, αφήνοντας πίσω τους μια ανεκτίμητη πολιτιστική κληρονομιά.

- -

Πηγές: The Spear,  portaldeangola, redeangola